Η πιο άβολη αλήθεια για τους ανθρώπους που δεν αντέχουμε
Υπάρχουν άνθρωποι που μας εκνευρίζουν από το πρώτο λεπτό. Δεν χρειάζεται να μας έχουν κάνει κάτι σοβαρό. Μπορεί να είναι ο τρόπος που μιλούν, ο τρόπος που γελούν, ο τρόπος που διεκδικούν χώρο σε μια συζήτηση ή η σιγουριά με την οποία εκφράζουν τη γνώμη τους. Κάτι μέσα μας αντιδρά σχεδόν ακαριαία. Τους χαρακτηρίζουμε εγωιστές, αλαζόνες, ανασφαλείς, ψεύτες ή χειριστικούς και προχωράμε παρακάτω, πεπεισμένοι ότι το πρόβλημα βρίσκεται αποκλειστικά σε εκείνους.
Κι όμως, υπάρχει μια αρκετά άβολη πιθανότητα που λίγοι από εμάς θέλουμε να εξετάσουμε. Μήπως αυτό που μας ενοχλεί περισσότερο στους άλλους δεν αφορά πάντα εκείνους; Μήπως αφορά και εμάς;
Η σκέψη ακούγεται ενοχλητική. Ίσως και άδικη. Γιατί προφανώς υπάρχουν άνθρωποι με προβληματικές συμπεριφορές. Υπάρχουν άνθρωποι που μας πληγώνουν, μας απογοητεύουν ή μας φέρονται άσχημα. Δεν είναι όλα θέμα δικής μας προβολής. Όμως υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η ένταση της αντίδρασής μας λέει περισσότερα για εμάς παρά για τον άνθρωπο απέναντί μας.
Και εδώ μπαίνει στο παιχνίδι ο Carl Jung.
Η θεωρία της «Σκιάς»
Ο Ελβετός ψυχίατρος πίστευε ότι όλοι οι άνθρωποι κουβαλάμε μια «Σκιά». Όχι κάτι μεταφυσικό ή σκοτεινό με την κινηματογραφική έννοια. Η Σκιά είναι όλα εκείνα τα κομμάτια του εαυτού μας που δεν θέλουμε να παραδεχτούμε ότι υπάρχουν.
Είναι ο θυμός που κρύβουμε πίσω από την ευγένεια.
Η ζήλια που βαφτίζουμε «κριτική».
Η ανασφάλεια που μεταμφιέζουμε σε τελειομανία.
Η ανάγκη για έλεγχο που ονομάζουμε «οργάνωση».
Η ανάγκη για αποδοχή που παρουσιάζουμε ως ανεξαρτησία.
Σύμφωνα με τον Jung, αυτά τα χαρακτηριστικά δεν εξαφανίζονται επειδή τα αγνοούμε. Δεν φεύγουν επειδή τα θάβουμε. Παραμένουν μέσα μας και συνεχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αγαπάμε, θυμώνουμε και αντιδρούμε.
Και το πιο ενδιαφέρον; Όσο περισσότερο αρνούμαστε να τα δούμε στον εαυτό μας, τόσο πιο εύκολα τα βλέπουμε στους άλλους.
Οι άνθρωποι που μας πατάνε τα κουμπιά
Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί κάποιος συγκεκριμένος άνθρωπος σε ενοχλεί τόσο πολύ;
Όχι απλώς δεν τον συμπαθείς. Σε εκνευρίζει. Σε φορτίζει. Καταφέρνει να σου χαλάσει τη διάθεση χωρίς καν να προσπαθήσει.
Ο Jung θα έλεγε ότι αξίζει να κοιτάξεις λίγο βαθύτερα.
Μας ενοχλεί ο άνθρωπος που θέλει πάντα να έχει δίκιο; Ίσως γιατί κι εμείς δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε ότι κάνουμε λάθος.
Μας ενοχλεί ο άνθρωπος που διεκδικεί συνεχώς την προσοχή; Ίσως γιατί κι εμείς θα θέλαμε να ακουστούμε περισσότερο αλλά δεν τολμάμε να το ζητήσουμε.
Μας ενοχλεί ο συνάδελφος που φαίνεται υπερβολικά σίγουρος για τον εαυτό του; Ίσως γιατί εμείς παλεύουμε καθημερινά με τις αμφιβολίες μας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι γινόμαστε ίδιοι με αυτούς. Σημαίνει όμως ότι η αντίδρασή μας μπορεί να λειτουργήσει σαν καθρέφτης.
Και οι καθρέφτες σπάνια είναι ευχάριστοι.
Μέχρι να το δεις, θα το αποκαλείς μοίρα
Μία από τις πιο διάσημες φράσεις του Jung ήταν:
«Μέχρι να κάνεις το ασυνείδητο συνειδητό, θα καθορίζει τη ζωή σου και εσύ θα το αποκαλείς μοίρα.»
Σκέψου το.
Πόσες φορές έχουμε πει ότι «πάντα πέφτω στους λάθος ανθρώπους»;
Πόσες φορές έχουμε αναρωτηθεί γιατί επαναλαμβάνονται οι ίδιες απογοητεύσεις, οι ίδιες συγκρούσεις, τα ίδια αδιέξοδα;
Συνήθως κατηγορούμε την τύχη, τις συγκυρίες ή τους άλλους. Ο Jung όμως πίστευε ότι πολλές φορές επαναλαμβάνουμε ασυνείδητα μοτίβα που δεν έχουμε ακόμη αναγνωρίσει.
Και όσο δεν τα αναγνωρίζουμε, συνεχίζουν να εμφανίζονται στη ζωή μας με διαφορετικά πρόσωπα.
Άλλη σχέση.
Άλλη δουλειά.
Άλλη φιλία.
Ίδιο μάθημα.
Η αυτογνωσία δεν είναι καθόλου ρομαντική
Στα social media η αυτογνωσία παρουσιάζεται συχνά σαν ένα όμορφο ταξίδι γεμάτο διαφωτισμό και εσωτερική γαλήνη.
Η πραγματικότητα είναι πολύ λιγότερο φωτογενής.
Η αυτογνωσία είναι να παραδέχεσαι ότι δεν είχες πάντα δίκιο.
Να αναγνωρίζεις ότι κάποιες φορές πληγώθηκες, αλλά και ότι κάποιες φορές πλήγωσες.
Να καταλαβαίνεις ότι οι αντιδράσεις σου δεν είναι πάντα λογικές.
Ότι ορισμένοι φόβοι σου προέρχονται από παλιές ιστορίες που συνεχίζεις να κουβαλάς.
Ότι μερικές φορές δεν θυμώνεις με αυτό που συμβαίνει τώρα, αλλά με κάτι που συνέβη πριν από πολλά χρόνια.
Γι’ αυτό ο Jung έλεγε:
«Δεν υπάρχει συνειδητότητα χωρίς πόνο.»
Γιατί η αλήθεια για τον εαυτό μας δεν είναι πάντα βολική.
Το μεγαλύτερο δώρο που μας κάνουν οι δύσκολοι άνθρωποι
Ίσως τελικά οι άνθρωποι που μας δυσκολεύουν περισσότερο να μην είναι μόνο πρόβλημα.
Ίσως να είναι και μήνυμα.
Ίσως να φωτίζουν κομμάτια του εαυτού μας που έχουμε αφήσει στο σκοτάδι.
Ίσως να μας δείχνουν πού πονάμε, τι φοβόμαστε, τι αρνούμαστε να δούμε.
Όχι γιατί είναι καλύτεροι από εμάς.
Όχι γιατί έχουν δίκιο.
Αλλά γιατί λειτουργούν σαν καθρέφτες.
Και οι καθρέφτες έχουν μια ενοχλητική συνήθεια: δεν δείχνουν μόνο όσα μας αρέσουν.
Η πιο άβολη ερώτηση
Την επόμενη φορά που κάποιος θα σου σπάσει τα νεύρα χωρίς προφανή λόγο, κάνε μια μικρή παύση.
Πριν τον χαρακτηρίσεις.
Πριν τον απορρίψεις.
Πριν τον βγάλεις ένοχο.
Ρώτησε τον εαυτό σου:
Τι ακριβώς με ενοχλεί τόσο πολύ;
Γιατί αυτό το χαρακτηριστικό με φορτίζει τόσο έντονα;
Μήπως αγγίζει κάτι που υπάρχει και μέσα μου;
Η απάντηση μπορεί να είναι «όχι».
Αλλά αν είναι «ναι», τότε ίσως μόλις άνοιξες την πόρτα σε μια από τις πιο σημαντικές μορφές αυτογνωσίας.
Γιατί, όπως πίστευε ο Jung, δεν γινόμαστε πιο ολοκληρωμένοι προσποιούμενοι ότι είμαστε μόνο φως.
Γινόμαστε πιο ολοκληρωμένοι όταν έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε και τη Σκιά μας.
Και ίσως εκεί κρύβεται η μεγαλύτερη ανατροπή απ’ όλες.
Μερικές φορές ο άνθρωπος που δεν αντέχουμε είναι εκείνος που μας μοιάζει περισσότερο.
