Ο εγκέφαλος κάποιων ανθρώπων ηλικίας 65-80 ετών λειτουργεί ακριβώς όπως των 25άρηδων.
Πώς τους εντοπίζουμε; Και ποιες απαντήσεις παίρνουμε από την ιδιαιτερότητά τους; Η έρευνα σε μυαλά που δεν παρουσιάζουν τυπική παρακμή που σχετίζεται με την ηλικία επικεντρώνεται σε μια ομάδα γνωστή ως «γνωστικοί υπερ-ηλικιωμένοι» – άτομα ηλικίας 80, 90 ετών και άνω που διαθέτουν δυνατότητες μνήμης συγκρίσιμες με άτομα 20 έως 30 ετών νεότερα. Επιστήμονες, ιδιαίτερα σε ιδρύματα όπως το Πανεπιστήμιο Northwestern και το Χάρβαρντ, μελετούν αυτά τα άτομα για να αποκαλύψουν τα μυστικά της εξαιρετικής γνωστικής ανθεκτικότητας και να αναπτύξουν παρεμβάσεις που θα βοηθήσουν τον γενικό πληθυσμό να καταπολεμήσει τη γνωστική παρακμή.
Βασικά Χαρακτηριστικά και Ευρήματα των Υπερ-Ηλικιωμένων
Μεγαλύτερες Δομές Εγκεφάλου: Η έρευνα έχει δείξει ότι οι υπερ-ηλικιωμένοι συχνά έχουν μεγαλύτερο ιππόκαμπο και άλλες περιοχές του εγκεφάλου που είναι κρίσιμες για τη μνήμη, σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους.
Ισχυρότερα Νευρωνικά Δίκτυα: Τα νευρωνικά τους δίκτυα είναι συχνά τόσο ισχυρά όσο αυτά των πολύ νεότερων ενηλίκων, επιτρέποντας ταχύτερη και πιο αποτελεσματική γνωστική επεξεργασία.
Ανθεκτικότητα στη νόσο Αλτσχάιμερ: Μελέτες εξετάζουν γιατί αυτά τα άτομα εμφανίζουν αντίσταση στη νόσο Αλτσχάιμερ, εστιάζοντας στην «ανθεκτικότητα και την αντίσταση» στην παθολογία του εγκεφάλου. Παράγοντες τρόπου ζωής: Ενώ η γενετική παίζει ρόλο, τα άτομα με υπερηλικιακή ομάδα συχνά διατηρούν υψηλά επίπεδα κοινωνικής εμπλοκής, μια θετική άποψη για τη γήρανση και συνεπή πνευματική διέγερση.
Πρότυπα γήρανσης – Οι superagers είναι πρότυπο γήρανσης που μπορεί να μας προσφέρει πολύτιμη γνώση, υποδεικνύοντας αλλαγές τρόπου ζωής που θα παρατείνουν τη γνωστική υγεία ή θα οδηγήσουν σε νέες θεραπείες για νόσους όπως το Αλτσχάιμερ.
Πώς τους εντοπίζουμε; Αρχικά μέσω ενός ειδικού τεστ μνήμης. Τους δίνουμε έναν κατάλογο με δεκαέξι λέξεις και έπειτα από μισή ώρα τους ζητάμε να τις ανακαλέσουν. Ένα άτομο 50 ετών θα ανακαλέσει περίπου εννέα, ένας 80χρονος όχι περισσότερες από πέντε, αλλά οι υπερηλικιωμένοι και τις δεκαέξι!
Στη συνέχεια, απεικονιστικά επιβεβαιώνεται ότι ο εγκέφαλός τους ουσιαστικά αρνείται να γεράσει, στις μαγνητικές τομογραφίες δεν βλέπουμε αλλαγές ούτε στο δεξί ημισφαίριο ούτε στο αριστερό.
Έτσι, αποτελούν ένα πρότυπο γήρανσης που μπορεί να μας προσφέρει πολύτιμη γνώση, υποδεικνύοντας αλλαγές τρόπου ζωής που θα παρατείνουν τη γνωστική υγεία ή θα οδηγήσουν σε νέες θεραπείες για νευροεκφυλιστικές νόσους, όπως το Αλτσχάιμερ».
Οι απορίες που ανακύπτουν είναι πολλές:
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του εγκεφάλου των superagers και πώς αντιδρά στα ερεθίσματα;
Ποιοι παράγοντες καθορίζουν ή συμβάλλουν στη δημιουργία ενός υπερηλικιωμένου;
Πώς είναι δυνατόν, τελικά, να συμβαίνει κάτι τέτοιο; «Κι από αυτό το ερώτημα κινητοποιήθηκαν οι νευροεπιστήμονες: Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει εγκέφαλος 25χρονου στο σώμα 75χρονου;» .
«Η σταδιακή έκπτωση της μνήμης είναι φυσιολογική και αναπόφευκτη καθώς μεγαλώνουμε, συνήθως αρχίζει από την ηλικία των εξήντα ετών. Αυτό βέβαια ισχύει για τον μέσο όρο των ανθρώπων, γιατί, πάλι κατά τον Ιπποκράτη, “είναι πολύ πιο σημαντικό να γνωρίζουμε ποιο άτομο έχει την ασθένεια, παρά ποια ασθένεια έχει αυτό το άτομο”. Υπερηλικιωμένοι ανέκαθεν υπήρχαν, ο όρος είναι μεν καινούργιος, αλλά το φαινόμενο όχι.
Θυμηθείτε τον Σοφοκλή. “Κι αν εγώ γέρασα, το χέρι τούτο, η δύναμή του δεν έχει γεράσει”, αναφέρει στην τραγωδία “Οιδίπους επί Κολωνώ”, την τελευταία που έγραψε σε ηλικία ενενήντα ετών. Ουσιαστικά μιλάει για τον εαυτό του, δηλαδή. Οι επιστήμονες ξεκίνησαν εξετάζοντας τη δομή του εγκεφάλου των superagers. Ο ιππόκαμπός τους έχει μεγαλύτερο όγκο από των συνομηλίκων τους, αυτό όμως από μόνο του δεν αρκούσε για να εξηγήσει γιατί η μνήμη τους είναι πιο δυνατή έπρεπε να δείξουμε πώς σχετίζεται το μέγεθός του με τις γνωστικές επιδόσεις τους.
Αυτό αποδείχθηκε από τα πειραματικά δεδομένα: όσο μεγαλύτερος ο ιππόκαμπος, τόσο καλύτερες οι επιδόσεις των ηλικιωμένων στη μνήμη.
Βρήκαν ότι κοινός παρονομαστής τους είναι και η νεανική κατάσταση της έλικας του προσαγωγίου, μιας περιοχής του εγκεφάλου που κανονικά δεν εμπλέκεται στη μνήμη, αλλά έχει να κάνει με την επιμονή, την αντοχή, το πείσμα.
Οι superagers είναι απίθανο να εγκαταλείψουν μια προσπάθεια αν δυσκολευτούν στην αρχή. Ακόμη κι αν αποτύχουν, θα επιμείνουν. Δεν το βάζουν κάτω, δηλαδή. Και βέβαια, οι περιοχές του εγκεφάλου μας δεν είναι απομονωμένα “νησιά” επικοινωνούν και επηρεάζουν η μία την άλλη. Οπότε στη συνέχεια μελετήθηκε ακριβώς αυτό: πόσο πιο ισχυρές είναι οι συνδέσεις στον εγκέφαλό τους, για να διαπιστωθεί ότι, πράγματι, διαθέτουν ένα πολύ ισχυρό δίκτυο συνάψεων».
Αντοχή και πείσμα – Κοινός παρονομαστής των superagers είναι και η νεανική κατάσταση μιας περιοχής του εγκεφάλου που έχει να κάνει με την αντοχή και το πείσμα. Είναι απίθανο να εγκαταλείψουν μια προσπάθεια αν δυσκολευτούν. Δεν το βάζουν κάτω!!
Και δεν είναι μόνο η μνήμη των superagers που παρουσιάζει ασυνήθιστα υψηλές για την ηλικία τους επιδόσεις. Ταυτόχρονα έχουν καλή εκτελεστική λειτουργία, ικανότητα προγραμματισμού, επίλυσης προβλημάτων και λήψης αποφάσεων, κοινωνική και φυσική δραστηριότητα, συναισθηματική ισορροπία, ανθεκτικότητα στο στρες και πολύ χαμηλά ποσοστά κατάθλιψης.
Όσο για το υπόβαθρο πάνω στο οποίο εξελίσσεται το φαινόμενο του superaging;
Είναι ένα ολόκληρο οικοσύστημα κι αυτό κάνει τη μελέτη του εξαιρετικά δύσκολη, αλλά και τόσο συναρπαστική για τους επιστήμονες. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη πολλά, όμως σίγουρα πρόκειται για ένα συνδυασμό γενετικών, επιγενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων»
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η ηλικία είναι απλώς ένας αριθμός. Το “κλειδί” είναι να μην τα παρατάμε»!
