Σήμερα, 27 Ιανουαρίου, η Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος, δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο· είναι μια ηθική πυξίδα που μας θυμίζει πού μπορεί να οδηγήσει το σκοτάδι όταν η ανθρωπιά υποχωρεί.
Πριν από οκτώ δεκαετίες, η απελευθέρωση του στρατοπέδου συγκέντρωσης και εξόντωσης Άουσβιτς-Μπιρκενάου αποκάλυψε στην ανθρωπότητα το μέγεθος μιας ανείπωτης τραγωδίας. Έξι εκατομμύρια ψυχές —άνθρωποι με όνειρα, οικογένειες και καθημερινότητα σαν τη δική μας— χάθηκαν στη μεγαλύτερη βιομηχανία θανάτου που γνώρισε ο κόσμος. Για εμάς στην Ελλάδα, η πληγή αυτή είναι βαθιά και προσωπική. Η απώλεια των Ελλήνων Εβραίων, από τη Θεσσαλονίκη μέχρι τα Γιάννενα και από την Κέρκυρα μέχρι την Αθήνα, άφησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό στον ιστό της κοινωνίας μας.
Γιατί η μνήμη είναι πράξη αντίστασης;
Σε έναν κόσμο που τρέχει με ιλιγγιώδεις ταχύτητες, όπου οι ειδήσεις ξεχνιούνται μέσα σε λίγα λεπτά και η τεχνολογία συχνά μας απομονώνει, η «Μνήμη» είναι η άμυνά μας. Το να θυμόμαστε δεν είναι μια παθητική κατάσταση θλίψης. Είναι μια ενεργή στάση ζωής. Είναι το να λέμε «ναι» στην ενσυναίσθηση και «όχι» στη λήθη.
Το Ολοκαύτωμα δεν ξεκίνησε με τα τρένα και τους θαλάμους αερίων. Ξεκίνησε με λέξεις, με διακρίσεις, με τη σιωπή των πολλών απέναντι στην αδικία των λίγων. Σήμερα, η επέτειος αυτή μας καλεί να αναλογιστούμε τη δική μας ευθύνη: Πώς μιλάμε στον διπλανό μας; Πώς αντιδρούμε στην προκατάληψη; Πόσο χώρο αφήνουμε για το «διαφορετικό» στην καρδιά μας;
Το φως μέσα στο σκοτάδι
Ακόμα και μέσα στις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας, υπήρξαν εκείνοι που είπαν το δικό τους γενναίο «ναι» στην ανθρωπιά. Άνθρωποι απλοί, οι «Δίκαιοι των Εθνών», που ρίσκαραν τα πάντα για να σώσουν μια ζωή. Αυτά τα παραδείγματα είναι που πρέπει να κρατάμε ως φάρους. Μας διδάσκουν ότι ο καθένας μας έχει τη δύναμη να κάνει τη διαφορά, αρκεί να μην κλείσει τα μάτια.
Η υπόσχεση του «Ποτέ Ξανά»
Το σύνθημα «Ποτέ Ξανά» δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά το παρόν και το μέλλον μας. Σήμερα, ας αφιερώσουμε μια στιγμή σιγής. Ας διαβάσουμε μια μαρτυρία, ας δούμε μια φωτογραφία, ας πούμε στα παιδιά μας ότι η μεγαλύτερη αξία στον κόσμο είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Γιατί όσο η μνήμη παραμένει ζωντανή, το σκοτάδι δεν θα έχει ποτέ την τελευταία λέξη.
«Αν η μνήμη είναι η ρίζα, τότε η ανθρωπιά είναι ο καρπός. Ας μην αφήσουμε ποτέ το δέντρο να ξεραθεί.»
