Αν έχετε γάτα στο σπίτι, θα έχετε παρατηρήσει σκηνές όπως αυτή: αφήνετε το δωμάτιο για λίγο και επιστρέφετε βλέποντας τη γάτα σας να έχει ανέβει στο τραπέζι ή να εξερευνά τον χώρο με αδιάκοπη περιέργεια. Η συμπεριφορά αυτή αντικατοπτρίζει τη φυσική της τάση να ακολουθεί τη δική της λογική και να ανακαλύπτει το περιβάλλον της.
Οι γάτες είναι κυνηγοί που επιβίωσαν για χιλιάδες χρόνια βασιζόμενες στην παρατηρητικότητα, την ταχύτητα και την ανεξαρτησία τους. Σε αντίθεση με τα κοινωνικά ζώα που ζουν σε ομάδες, όπως οι σκύλοι, οι γάτες δεν χρειάζονταν να ακολουθούν κανόνες ομάδας για να επιβιώσουν. Αυτό το ένστικτο της αυτονομίας εξακολουθεί να καθορίζει τη συμπεριφορά τους και σήμερα.
Η ιστορική πορεία της εξημέρωσης
Οι πρώτες γάτες εξημερώθηκαν πριν περίπου 9.000 χρόνια, κυρίως για να προστατεύουν τα αγροκτήματα από τρωκτικά. Η ανάγκη συνεργασίας με τους ανθρώπους ήταν περιορισμένη, σε αντίθεση με τους σκύλους, που εξημερώθηκαν πολύ νωρίτερα και χρειάζονταν ομαδική συνεργασία για κυνήγι και προστασία.
Αυτό σημαίνει ότι η γάτα δεν διδάχθηκε ποτέ να ακολουθεί κανόνες άλλων ή να «συνεργάζεται» με τον άνθρωπο όπως ο σκύλος. Αντίθετα, η σχέση τους με τον άνθρωπο βασίστηκε στην αμοιβαία ωφελιμότητα: η γάτα έδιωχνε τα τρωκτικά, και ο άνθρωπος την προμήθευε με τροφή και καταφύγιο.
Τι λέει η επιστήμη για τις γάτες
Μελέτες δείχνουν ότι οι γάτες μαθαίνουν καλύτερα όταν το κίνητρο προέρχεται από δικό τους συμφέρον. Μια μελέτη του Πανεπιστημίου του Όρεγκον διαπίστωσε ότι οι γάτες ανταποκρίνονται σε εντολές ανταμοιβής πολύ λιγότερο συχνά από τους σκύλους. Δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να μάθουν κανόνες· απλώς ο τρόπος που μαθαίνουν είναι διαφορετικός.
Οι γάτες συχνά αξιολογούν κάθε κατάσταση και αποφασίζουν αν τις συμφέρει να ακολουθήσουν έναν κανόνα. Είναι δηλαδή «ανεξάρτητες μαθήτριες» που ενεργούν με βάση το προσωπικό τους κίνητρο, όχι την κοινωνική πίεση ή τη συμμόρφωση.
Παράδειγμα από την καθημερινή ζωή
Στην καθημερινότητα, οι γάτες μπορεί να σκαρφαλώνουν σε τραπέζια, να ανεβαίνουν σε κρεβάτια ή να εξερευνούν χώρους που θεωρούνται «απαγορευμένοι». Κάθε κίνηση φαίνεται αυθαίρετη, αλλά συχνά είναι αποτέλεσμα φυσικού ενστίκτου: περιέργεια, κυνήγι, παρατήρηση περιβάλλοντος.
Οι σκύλοι συνήθως ακολουθούν πιο εύκολα εντολές ή κανόνες, γιατί η κοινωνική τους φύση τους έχει διδάξει την υπακοή ως προαπαιτούμενο συνεργασίας. Αλλά ακόμη και ανάμεσα στους σκύλους υπάρχουν διαφορές: μερικοί είναι πεισματάρηδες, άλλοι πιο συνεργάσιμοι. Στις γάτες, η ποικιλία αυτή εκφράζεται με διαφορετικά επίπεδα «ανυπακοής», από την ήπια αδιαφορία έως την προκλητική διάθεση να αγνοούν εντολές.
Tips για πιο ομαλή συμβίωση
Το κλειδί για μια αρμονική συμβίωση με τις γάτες είναι η κατανόηση της φύσης τους. Η τιμωρία συνήθως δεν λειτουργεί και μπορεί να βλάψει τη σχέση σας. Αντίθετα, η θετική ενίσχυση, η δημιουργία εναλλακτικών χώρων (π.χ. δέντρα αναρρίχησης, κρεμάστρες, παιχνίδια) και η επιβράβευση όταν ακολουθούν κανόνες αποδίδουν καλύτερα.
Κάθε γάτα έχει προσωπικότητα και τρόπο σκέψης, και οι «κανόνες» που παραβιάζει είναι συνήθως έκφραση αυτής της μοναδικότητας.
Ανεξάρτητη και με δικούς της κανόνες
Οι γάτες αγνοούν τους κανόνες επειδή είναι δευτερεύοντες για το ένστικτό τους. Μαθαίνοντας να κατανοούμε την ανεξάρτητη φύση τους, μπορούμε να ζήσουμε μαζί τους αρμονικά και να εκτιμήσουμε την ξεχωριστή τους προσωπικότητα. Ας το σκεφτούμε αλλιώς… η γάτα δεν παραβιάζει κανόνες· απλώς δημιουργεί τους δικούς της.
