ή αλλιώς η λεπτή Ισορροπία ανάμεσα στην Αλήθεια και την Καταστροφή…
Υπάρχουν στιγμές στην καθημερινότητά μας που η γλώσσα «τρώγεται» να πει κάτι. Μια παρατήρηση για τη συμπεριφορά ενός συνεργάτη, ένα παράπονο προς τον σύντροφό μας, μια διαπίστωση για έναν φίλο που έχει αρχίσει να ξεπερνά τα όρια. Ξέρεις ότι αν το πεις όπως ακριβώς σου έρχεται στο κεφάλι –αφιλτράριστο, ωμό, φορτισμένο– θα γίνει ζημιά. Και η ζημιά δεν είναι πάντα μια μεγάλη φασαρία ή ένας ομηρικός καυγάς. Τις περισσότερες φορές, η ζημιά είναι πιο ύπουλη: είναι η σιωπή που ακολουθεί, η παρεξηγήση που σιγοβράζει, τα βλέμματα που αποφεύγουν την επαφή και οι σχέσεις που, χωρίς να σπάσουν απότομα, αρχίζουν να «κρατάνε απόσταση», σαν δύο μαγνήτες που ξαφνικά γύρισαν από την ίδια πλευρά.
Εδώ γεννιέται το μεγάλο υπαρξιακό και επικοινωνιακό ερώτημα: Πώς λες την αλήθεια χωρίς να τη μετατρέψεις σε επίθεση; Πώς διεκδικείς τον χώρο σου χωρίς να ισοπεδώσεις τον χώρο του άλλου; Η απάντηση, όσο απλή κι αν ακούγεται, βρίσκεται στη λεγόμενη Μέθοδο Hamburger. Όχι, δεν πρόκειται για κάποιο φθηνό life hack από σεμινάρια HR, ούτε για ένα κόλπο φτηνής χειραγώγησης. Είναι ένας δομημένος τρόπος επικοινωνίας που σου επιτρέπει να πεις αυτό που σε καίει, «κρύβοντας» την ουσία –τη σπόντα– στη μέση της πρότασης. Εκεί όπου δεν φωνάζει, αλλά περνάει στο υποσυνείδητο του άλλου ως πληροφορία και όχι ως απειλή.
Το πρώτο ψωμάκι: Γιατί κανείς δεν ακούει όταν νιώθει επίθεση
Η μέθοδος hamburger ξεκινά από μια βασική βιολογική και ψυχολογική παραδοχή: ο άνθρωπος κλείνει ερμητικά όταν νιώθει ότι δέχεται επίθεση. Τη στιγμή που ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται μια απειλή (ακόμα και λεκτική), ενεργοποιεί την άμυνα του και μπαίνει σε κατάσταση «μάχης ή φυγής». Σε αυτή την κατάσταση, η λογική πάει περίπατο. Ακόμα κι αν έχεις 100% δίκιο, ακόμα κι αν τα λες με την πιο ήρεμη φωνή του κόσμου, αν η πρώτη σου κουβέντα είναι η κατηγορία, ο άλλος έχει ήδη σταματήσει να σε ακούει. Έχει αρχίσει να σκέφτεται την απάντησή του ή το πώς θα αμυνθεί.
Γι’ αυτό το πρώτο κομμάτι της μεθόδου, το λεγόμενο «επάνω ψωμάκι», είναι το άνοιγμα. Το ψωμάκι δεν είναι γλείψιμο, δεν είναι ψέμα, ούτε μια προσπάθεια να «τα έχουμε καλά» με το ζόρι. Είναι η δημιουργία πλαισίου. Είναι μια φράση που δείχνει πρόθεση συνεννόησης και αναγνώριση της αξίας του άλλου. Όταν ξεκινάς αναγνωρίζοντας κάτι θετικό, ουσιαστικά λες στον εγκέφαλο του συνομιλητή σου: «Χαλάρωσε, είμαι φίλος, δεν ήρθα να σε εξοντώσω».
Παραδείγματα που λειτουργούν ως το ιδανικό «ψωμάκι»:
-
«Ξέρω ότι το τελευταίο διάστημα πιέζεσαι πολύ και εκτιμώ την προσπάθεια που καταβάλλεις».
-
«Καταλαβαίνω απόλυτα την οπτική σου και χαίρομαι που μπορούμε να το συζητήσουμε».
-
«Πάντα βασίζομαι στην ειλικρίνειά σου και γι’ αυτό θέλω να μοιραστώ κάτι μαζί σου».
Αυτές οι φράσεις δεν ακυρώνουν τη σπόντα που θα ακολουθήσει. Αντίθετα, της στρώνουν το χαλί. Είναι ο τρόπος να ξεκαθαρίσεις από την αρχή ότι δεν μπήκες σε αυτή την κουβέντα για να τσακωθείς ή να επιβληθείς, αλλά για να βρεις μια λύση.
Το μπιφτέκι: Εκεί που μπαίνει η σπόντα – και δεν φαίνεται
Φτάνουμε στο κυρίως μέρος. Στο «ζουμί». Εδώ βρίσκεται αυτό που πραγματικά θέλεις να πεις: η ενόχληση, η παρατήρηση, το «δεν μου άρεσε αυτό που έκανες». Στο Hamburger, το «μπιφτέκι» είναι η ουσία, αλλά η επιτυχία του εξαρτάται από το πώς θα το σερβίρεις.
Η ειδοποιός διαφορά είναι ότι δεν χρησιμοποιείς κατηγορία, αλλά περιγραφή. Αντί να χρησιμοποιήσεις το «Εσύ» (που δείχνει το δάχτυλο), χρησιμοποιείς το «Εγώ» ή περιγράφεις μια κατάσταση. Δεν λες «Ποτέ δεν με ακούς και με γράφεις», γιατί αυτό είναι μια πέτρα που εκτοξεύεται. Αντ’ αυτού, τοποθετείς τη σπόντα σου έξυπνα:
-
«Νιώθω ότι όταν υπάρχει χώρος να ολοκληρώνουμε και οι δύο τις σκέψεις μας, η επικοινωνία μας λειτουργεί πολύ καλύτερα».
Η σπόντα είναι εκεί. Είναι ξεκάθαρη: «Με διακόπτεις και δεν με ακούς». Απλώς δεν έρχεται σαν χαστούκι στο πρόσωπο· έρχεται σαν μια χρήσιμη πληροφορία για το πώς μπορεί να βελτιωθεί η κατάσταση. Αυτό είναι το σημείο που πολλοί μπερδεύουν τη μέθοδο hamburger με το «μασάω τα λόγια μου» ή το «είμαι διστακτικός». Δεν ισχύει. Δεν κρύβεις την αλήθεια, ούτε την ωραίοποιείς μέχρι βαθμού εξαφάνισης. Την τοποθετείς σωστά.
Μια μικρή σπόντα (στη σωστή θέση): Οι άνθρωποι που κοροϊδεύουν τέτοιες μεθόδους επικοινωνίας, θεωρώντας τες «δηθενιές», είναι συχνά οι ίδιοι που δεν αντέχουν ούτε τη μισή παρατήρηση, ακόμα κι αν τους ειπωθεί με τον πιο ήρεμο και καθαρό τρόπο. Είναι εκείνοι που βαφτίζουν την αγένειά τους «ειλικρίνεια» επειδή δεν έχουν τη νοητική επάρκεια να διαχειριστούν τον αντίλογο.
Βλέπετε; Η παραπάνω παράγραφος περιέχει μια σκληρή σπόντα, αλλά επειδή είναι «ντυμένη» μέσα σε μια ανάλυση της μεθόδου, ο αναγνώστης την επεξεργάζεται ως μέρος της επιχειρηματολογίας και όχι ως προσωπική προσβολή. Αυτή είναι η δύναμη του καλού «μπιφτεκιού».
Το δεύτερο ψωμάκι: Πώς κλείνεις την κουβέντα χωρίς να αφήσεις καμένη γη
Το μεγαλύτερο λάθος στις δύσκολες συζητήσεις γίνεται στο τέλος. Είναι η στιγμή που έχεις πει αυτό που σε ενοχλεί, νιώθεις μια προσωρινή ανακούφιση που το «έβγαλες από μέσα σου» και μετά… το αφήνεις να αιωρείται. Αυτή η αμήχανη παύση ή το απότομο κλείσιμο είναι που αφήνει μια πικρή γεύση. Είναι σαν να φύτεψες μια βόμβα και να έφυγες τρέχοντας.
Το «δεύτερο ψωμάκι» είναι το κλείσιμο της μεθόδου. Είναι η υπενθύμιση ότι ο λόγος που μίλησες, ο λόγος που μπήκες στον κόπο να εκτεθείς και να πεις την αλήθεια σου, είναι η ίδια η σχέση. Δεν είναι ο εγωισμός σου, δεν είναι η ανάγκη σου να δείξεις στον άλλον το λάθος του, ούτε ένα απλό ξέσπασμα νεύρων. Είναι η επένδυση στο «εμείς».
Κλείνοντας με φράσεις όπως:
-
«Στο λέω γιατί με νοιάζει πολύ να είμαστε καλά και να μην μαζεύονται μικροπράγματα ανάμεσά μας».
-
«Πιστεύω πολύ στις δυνατότητές μας ως ομάδα και γι’ αυτό ήθελα να το βάλω στο τραπέζι».
-
«Δεν στο λέω για να σε φέρω σε δύσκολη θέση, αλλά γιατί ξέρω ότι μπορούμε να το λύσουμε εύκολα».
Αυτές οι κουβέντες δεν είναι περιττές ευγένειες. Είναι οι συνδετικοί κρίκοι που καθορίζουν αν η κουβέντα θα συνεχιστεί παραγωγικά ή αν θα κοπεί απότομα, αφήνοντας πίσω της καμένη γη. Στο τέλος της ημέρας, ο συνομιλητής σου μπορεί να μη θυμάται λέξη προς λέξη τι ειπώθηκε στη μέση (στο μπιφτέκι). Θα θυμάται όμως πώς ένιωσε την ώρα που έκλεισε η πόρτα ή το τηλέφωνο. Και το Hamburger διασφαλίζει ότι θα νιώθει σεβασμό, όχι ταπείνωση.
Το μεγάλο ψέμα της «Ωμής Ειλικρίνειας»
Στις μέρες μας, υπάρχει μια φράση που ακούγεται συχνά ως τίτλος τιμής, αλλά συνήθως κρύβει ένα βαθύ έλλειμμα ενσυναίσθησης: «Εγώ τα λέω έξω από τα δόντια». Ή το ακόμα πιο κλασικό: «Είμαι ωμός, αλλά ειλικρινής».
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: Η ειλικρίνεια από μόνη της δεν είναι απαραίτητα αρετή. Η ειλικρίνεια χωρίς φίλτρο, χωρίς χρόνο και χωρίς τρόπο, είναι απλώς συναισθηματική εκτόνωση. Είναι η ανάγκη σου να «ξεφορτώσεις» το βάρος που νιώθεις μέσα σου και να το φορτώσεις στον άλλον, χωρίς να σε νοιάζει αν εκείνος μπορεί να το σηκώσει ή πώς θα το παραλάβει.
Η μέθοδος hamburger δεν σου λέει να μη λες την αλήθεια. Δεν σου ζητά να γίνεις «δήθεν» ή να κρύβεσαι πίσω από μισόλογα. Σου λέει να λες την αλήθεια με τρόπο που έχει πραγματικές πιθανότητες να ακουστεί. Γιατί αν η αλήθεια σου δεν ακουστεί, αν προκαλέσει μόνο άμυνα και θυμό, τότε δεν επικοινώνησες. Απλώς έκανες θόρυβο. Το να «πετάς πέτρες» και να το βαφτίζεις ειλικρίνεια είναι εύκολο. Το να χτίζεις γέφυρες με τις λέξεις σου είναι η πραγματική πρόκληση.
Η Τέχνη της Προσγείωσης
Αν έχεις μια σπόντα να πετάξεις, αν έχεις μια αλήθεια που καίει, μην την πετάς σαν πέτρα στο τζάμι. Βάλ’ τη στη μέση της κουβέντας. Ξεκίνα ανθρώπινα, μίλα περιγραφικά και καθαρά, και κλείσε δίνοντας προοπτική.
Η μέθοδος hamburger είναι μια υπενθύμιση ότι η επικοινωνία είναι τέχνη και όχι εκτόνωση. Δεν έχει σημασία μόνο τι είπες. Έχει τεράστια σημασία αν ο άλλος είχε τα κατάλληλα εφόδια εκείνη τη στιγμή για να μπορέσει να το ακούσει. Γιατί μια αλήθεια που δεν ακούγεται, είναι σαν ένα δέντρο που πέφτει στο δάσος και δεν είναι κανείς εκεί για να το ακούσει: κάνει θόρυβο, αλλά δεν αλλάζει τίποτα.
