Σύνδρομο του Σωτήρα στην εργασία: γιατί παίρνουμε περισσότερες ευθύνες απ’ όσες μας αναλογούν;
Πόσες φορές έχεις πει «θα το κάνω εγώ» στη δουλειά, ακόμα κι όταν ξέρεις ότι δεν είναι δικό σου καθήκον; Ή έχεις αναλάβει ένα project για να βοηθήσεις έναν συνάδελφο και στο τέλος ένιωσες ότι κουράστηκες υπερβολικά; Το φαινόμενο αυτό δεν είναι απλώς «καλή διάθεση» ή ευγένεια. Μπορεί να είναι σημάδι του λεγόμενου συνδρόμου του σωτήρα στην εργασία, ενός μοτίβου που επηρεάζει την παραγωγικότητα, τις σχέσεις στο γραφείο και την ψυχική μας υγεία.
Τι είναι το Σύνδρομο του Σωτήρα
Το σύνδρομο του σωτήρα περιγράφει την ανάγκη ενός ατόμου να «σώζει» ή να φροντίζει συνεχώς άλλους. Στον χώρο εργασίας, αυτό μεταφράζεται σε άτομα που παίρνουν υπερβολικές ευθύνες για καθήκοντα που δεν τους αναλογούν, προσπαθούν να λύνουν όλα τα προβλήματα των συναδέλφων ή αναλαμβάνουν περισσότερη δουλειά από όση μπορούν να διαχειριστούν.
Κεντρικό χαρακτηριστικό του συνδρόμου είναι ότι η αξία του ατόμου συνδέεται με τη χρησιμότητά του στους άλλους. Όσο περισσότερο «σώζει», τόσο πιο σημαντικό νιώθει ότι είναι. Αυτό μπορεί να μοιάζει θετικό σε πρώτη ματιά, αλλά κρύβει παγίδες: εξάντληση, έλλειψη σαφών ορίων και δυσκολία να πει «όχι».
Τι μας ωθεί στο σύνδρομο του σωτήρα στη δουλειά
Υπάρχουν πολλοί λόγοι που κάποιοι άνθρωποι τείνουν να αναλαμβάνουν τον ρόλο του σωτήρα στην εργασία:
Προσωπική αυτοεκτίμηση συνδεδεμένη με τη βοήθεια
Πολλοί νιώθουν ότι η αξία τους μετριέται από το πόσο απαραίτητοι είναι στους άλλους. Κάθε project που σώζουν, κάθε πρόβλημα που λύνουν, ενισχύει την αίσθηση ότι είναι σημαντικοί.
Πολιτισμικά ή οικογενειακά μοτίβα
Άτομα που μεγάλωσαν αναλαμβάνοντας υπερβολικές ευθύνες για την οικογένεια ή για άλλους ανθρώπους, μπορεί να επαναλαμβάνουν αυτό το μοτίβο στην εργασία τους. Η συμπεριφορά αυτή είναι συχνά υποσυνείδητη.
Φόβος αντιπαράθεσης ή απόρριψης
Ορισμένοι αποφεύγουν να πουν «όχι» επειδή φοβούνται να δυσαρεστήσουν συναδέλφους ή προϊσταμένους. Η υπερπροσφορά βοήθειας γίνεται τρόπος να παραμείνουν αποδεκτοί.
Αίσθηση ελέγχου
Όταν αναλαμβάνει κανείς συνεχώς ευθύνες για άλλους, αποκτά την αίσθηση ότι ελέγχει τα αποτελέσματα. Αυτό μπορεί να δημιουργεί ψευδή ασφάλεια και να ενισχύει την ανάγκη να «σώζει» συνεχώς.
Πώς εκδηλώνεται και ποιες είναι οι συνέπειες
Στην καθημερινή εργασία, το σύνδρομο του σωτήρα εκδηλώνεται όταν κάποιος αναλαμβάνει συνεχώς έργα που ανήκουν σε άλλους, δυσκολεύεται να ζητήσει βοήθεια ή να μοιραστεί καθήκοντα και νιώθει ενοχές κάθε φορά που κάποιος άλλος αποτυγχάνει ή ζητά βοήθεια. Η συνεχής προσπάθεια να «σώσεις» μπορεί να οδηγήσει σε σωματική και ψυχική εξουθένωση, μειωμένη παραγωγικότητα και δυσλειτουργικές σχέσεις μέσα στην ομάδα, καθώς οι άλλοι μπορεί να εξαρτώνται υπερβολικά ή να αποφεύγουν τις ευθύνες τους. Ταυτόχρονα, αφήνει λιγότερο χρόνο για προσωπική ανάπτυξη και μάθηση, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο εξάντλησης και εξάρτησης.
Πώς να προστατευτείς χωρίς να εναντιωθείς
Για να διαχειριστείς το σύνδρομο του σωτήρα χωρίς να ρισκάρεις τη θέση σου στην ομάδα, είναι σημαντικό να θέτεις σαφή όρια και να ξεκαθαρίζεις τι προορίζεται για σένα και τι όχι, μαθαίνοντας να λες «όχι» χωρίς ενοχές. Παράλληλα, πρέπει να αναγνωρίζεις και να φροντίζεις τις δικές σου ανάγκες πριν προσπαθήσεις να φροντίσεις τους άλλους και να μοιράζεσαι τις ευθύνες, ενθαρρύνοντας τους συναδέλφους να αναλαμβάνουν καθήκοντα συλλογικά. Η συνειδητοποίηση των μοτίβων σου και η αναζήτηση υποστήριξης, είτε από τον χώρο εργασίας είτε από ειδικό, μπορεί να σε βοηθήσει να αναγνωρίζεις πότε η βοήθεια γίνεται υπερβολική και να διαχειρίζεσαι καλύτερα κάθε περίπτωση.
