Από τον τοξικό λαγοκέφαλο που έφτασε μέχρι τον Σαρωνικό, μέχρι τις ολοένα συχνότερες θεάσεις καρχαριών, οι ελληνικές θάλασσες μας δείχνουν ότι κάτι αλλάζει. Και όχι, η απάντηση δεν είναι ο πανικός.
Το φετινό καλοκαίρι ξεκίνησε με βίντεο, φωτογραφίες και δεκάδες αναρτήσεις στα social media. Λαγοκέφαλοι σε παραλίες της Αττικής. Καρχαρίες που καταγράφονται κοντά σε ακτές. Ψαράδες που μιλούν για εικόνες που δεν είχαν ξαναδεί πριν από λίγα χρόνια.
Το ερώτημα είναι απλό: Μήπως οι ελληνικές θάλασσες αλλάζουν πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζουμε;
Ο λαγοκέφαλος δεν είναι πια «επισκέπτης»
Μέχρι πριν από μερικά χρόνια ο λαγοκέφαλος θεωρούνταν πρόβλημα κυρίως για την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα. Σήμερα όμως η παρουσία του έχει επεκταθεί σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου, ενώ έχουν καταγραφεί περιστατικά ακόμη και στον Σαρωνικό.
Πρόκειται για ένα χωροκατακτητικό είδος που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και βρήκε ιδανικές συνθήκες ανάπτυξης στα ολοένα θερμότερα νερά της περιοχής. Το πρόβλημα είναι ότι πολλαπλασιάζεται γρήγορα, δεν έχει πολλούς φυσικούς θηρευτές και προκαλεί σημαντικές ζημιές στην αλιεία.
Οι ψαράδες μιλούν πλέον για δεκάδες συλλήψεις λαγοκέφαλων μέσα σε λίγες ώρες ψαρέματος, ενώ οι ειδικοί επιβεβαιώνουν ότι οι πληθυσμοί του έχουν παγιωθεί στις θερμότερες περιοχές της χώρας.
Είναι επικίνδυνος για τους λουόμενους;
Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα του λαγοκέφαλου δεν είναι το δάγκωμά του αλλά η κατανάλωσή του, καθώς περιέχει ισχυρή νευροτοξίνη που μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη.
Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα έχουν αναφερθεί περιστατικά δαγκωμάτων σε λουόμενους, γεγονός που έχει προκαλέσει ανησυχία. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται για επιθέσεις όπως αυτές που φαντάζεται ο κόσμος, αλλά για συμπεριφορές που συνδέονται με την αυξημένη παρουσία του είδους σε ρηχά νερά και κοντά στις ακτές.
Και οι καρχαρίες; Γιατί τους βλέπουμε όλο και συχνότερα;
Η αλήθεια είναι κάπως διαφορετική από όσα κυκλοφορούν στο διαδίκτυο.
Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει ένδειξη «έκρηξης» πληθυσμών καρχαριών στις ελληνικές θάλασσες. Αντίθετα, πολλά είδη παραμένουν απειλούμενα και οι πληθυσμοί τους βρίσκονται υπό πίεση εδώ και δεκαετίες.
Τότε γιατί έχουμε την αίσθηση ότι τους βλέπουμε παντού; Η απάντηση είναι απλή: τους καταγράφουμε περισσότερο.
Κάθε κινητό τηλέφωνο είναι πλέον μια κάμερα υψηλής ανάλυσης. Κάθε ψαράς, δύτης ή επιβάτης σκάφους μπορεί να ανεβάσει σε δευτερόλεπτα ένα βίντεο που θα κάνει τον γύρο του διαδικτύου. Έτσι, περιστατικά που παλαιότερα περνούσαν απαρατήρητα σήμερα γίνονται viral μέσα σε λίγες ώρες.
Η κλιματική αλλαγή αλλάζει το παιχνίδι
Παρότι οι καρχαρίες δεν φαίνεται να αυξάνονται δραματικά, οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η άνοδος της θερμοκρασίας της θάλασσας επηρεάζει σημαντικά τη συμπεριφορά και την κατανομή πολλών θαλάσσιων ειδών.
Το ίδιο φαινόμενο ευνοεί την εγκατάσταση ξενικών ειδών όπως ο λαγοκέφαλος, αλλά και άλλων οργανισμών που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν συναντούσαμε τόσο συχνά στη Μεσόγειο.
Με απλά λόγια; Οι ελληνικές θάλασσες δεν γίνονται πιο επικίνδυνες. Γίνονται διαφορετικές.
Να φοβόμαστε;
Όχι.
Οι πιθανότητες να συναντήσει κάποιος καρχαρία στην Ελλάδα παραμένουν εξαιρετικά μικρές και οι επιθέσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες.
Αυτό που πραγματικά αξίζει να μας προβληματίζει δεν είναι ένας καρχαρίας που εμφανίστηκε σε κάποιο βίντεο, αλλά η σταδιακή μεταμόρφωση της Μεσογείου εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, της αύξησης της θερμοκρασίας των νερών και της εξάπλωσης ξενικών ειδών.
Γιατί ο λαγοκέφαλος και οι καρχαρίες δεν είναι η ιστορία.
Είναι απλώς τα πιο εντυπωσιακά σημάδια ότι η θάλασσα που αγαπήσαμε μεγαλώνοντας δεν είναι ακριβώς η ίδια θάλασσα που θα γνωρίσουν τα παιδιά μας.
