Δεν σταματήσαμε να ενημερωνόμαστε επειδή αδιαφορούμε. Σταματήσαμε γιατί ο εγκέφαλός μας δεν αντέχει να ζει σε μόνιμη κατάσταση συναγερμού.
Κάνε μια μικρή δοκιμή. Προσπάθησε να θυμηθείς τις πέντε τελευταίες ειδήσεις που διάβασες σήμερα. Πιθανότατα θα περιλαμβάνουν έναν πόλεμο, μια φυσική καταστροφή, μια οικονομική ανησυχία, μια πολιτική κρίση ή κάποια νέα εξέλιξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Τώρα προσπάθησε να θυμηθείς μία είδηση που να σε έκανε να αισθανθείς αισιοδοξία. Αν δυσκολεύεσαι, δεν είσαι ο μόνος. Και κυρίως, δεν είναι τυχαίο.
Η τελευταία έκθεση του Reuters Institute, που θεωρείται μία από τις σημαντικότερες παγκόσμιες έρευνες για την ενημέρωση, αποτυπώνει ένα φαινόμενο που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δύσκολα θα φανταζόμασταν. Οι πολίτες δεν εγκαταλείπουν τις ειδήσεις επειδή δεν ενδιαφέρονται για όσα συμβαίνουν γύρω τους. Τις αποφεύγουν γιατί αισθάνονται ψυχικά εξαντλημένοι. Η συνεχής έκθεση σε αρνητικές πληροφορίες δημιουργεί ένα αίσθημα κόπωσης που οδηγεί όλο και περισσότερους ανθρώπους να απομακρύνονται συνειδητά από την καθημερινή ενημέρωση.
Όταν η ενημέρωση δεν τελειώνει ποτέ
Κάποτε επιλέγαμε εμείς πότε θα ενημερωθούμε. Αγοράζαμε μια εφημερίδα, βλέπαμε το βραδινό δελτίο ή διαβάζαμε τα νέα πίνοντας τον καφέ μας. Σήμερα η ενημέρωση δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος. Το κινητό τηλέφωνο έχει μετατραπεί σε έναν ασταμάτητο μηχανισμό ειδοποιήσεων. Πριν καν σηκωθούμε από το κρεβάτι έχουμε ήδη δει τίτλους για συγκρούσεις, ακραία καιρικά φαινόμενα, οικονομικές αναταράξεις και διεθνείς κρίσεις. Δεν χρειάζεται πλέον να αναζητήσουμε τις ειδήσεις· εκείνες βρίσκουν εμάς, σε κάθε διάλειμμα της ημέρας, μέσα από ειδοποιήσεις, social media, βίντεο και ατελείωτο scrolling.
Αυτή η συνεχής έκθεση δεν αφήνει χρόνο στον εγκέφαλο να επεξεργαστεί όσα συμβαίνουν. Κάθε νέα είδηση αντικαθιστά την προηγούμενη πριν προλάβουμε να τη σκεφτούμε, δημιουργώντας την αίσθηση ότι ο κόσμος βρίσκεται διαρκώς σε κρίση, ακόμη κι όταν η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Δεν είναι αδιαφορία. Είναι ένας μηχανισμός άμυνας.
Τα στοιχεία της έρευνας είναι αποκαλυπτικά. Το 42% των ανθρώπων σε 48 χώρες δηλώνει ότι αποφεύγει ενεργά τις ειδήσεις κάποιες φορές ή συχνά, ποσοστό σημαντικά αυξημένο σε σχέση με το 2017. Οι περισσότεροι δεν επικαλούνται έλλειψη ενδιαφέροντος. Αντίθετα, εξηγούν ότι αισθάνονται άγχος, απογοήτευση και αδυναμία απέναντι σε μια πραγματικότητα που μοιάζει να παράγει ασταμάτητα αρνητικές εξελίξεις.
Η στάση αυτή δεν αποτελεί αδιαφορία για τον κόσμο. Είναι ένας τρόπος αυτοπροστασίας. Όπως απομακρυνόμαστε από οτιδήποτε μας εξαντλεί ψυχικά, έτσι απομακρυνόμαστε και από μια ενημέρωση που πολλές φορές λειτουργεί περισσότερο ως πηγή άγχους παρά ως εργαλείο κατανόησης.
Το παράδοξο της εποχής μας
Την ίδια στιγμή που έχουμε πρόσβαση σε περισσότερη πληροφορία από οποιαδήποτε άλλη γενιά, η εμπιστοσύνη στις ειδήσεις βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας. Σύμφωνα με την ίδια έκθεση, τα social media και οι πλατφόρμες βίντεο αποτελούν πλέον την κυρίαρχη πηγή ενημέρωσης διεθνώς, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τα παραδοσιακά ενημερωτικά μέσα. Ωστόσο, όσο αυξάνεται η ποσότητα της πληροφορίας, τόσο μειώνεται η εμπιστοσύνη προς αυτήν και τόσο δυσκολότερο γίνεται να ξεχωρίσουμε τι είναι πραγματικά σημαντικό μέσα στον καθημερινό θόρυβο.
Ίσως τελικά χρειαζόμαστε μια διαφορετική σχέση με την ενημέρωση
Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν πολλές ειδήσεις. Το πρόβλημα είναι ότι σχεδόν όλες διεκδικούν την προσοχή μας με τον ίδιο επείγοντα τρόπο. Ο αλγόριθμος επιβραβεύει το σοκ, την αγωνία και τον φόβο, γιατί αυτά κρατούν τον χρήστη περισσότερο στην οθόνη. Έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι ο κόσμος αποτελείται μόνο από κρίσεις, ενώ την ίδια στιγμή χιλιάδες θετικές ιστορίες, επιστημονικές ανακαλύψεις, πράξεις αλληλεγγύης και μικρές καθημερινές νίκες περνούν σχεδόν απαρατήρητες.
Η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να ενημερωνόμαστε. Είναι να ξαναβρούμε την ισορροπία. Να επιλέγουμε πότε, πώς και από πού ενημερωνόμαστε, χωρίς να επιτρέπουμε στις ειδήσεις να καθορίζουν διαρκώς τη διάθεσή μας. Γιατί η ενημέρωση είναι απαραίτητη για μια δημοκρατική κοινωνία. Η ψυχική μας υγεία όμως είναι εξίσου απαραίτητη για να μπορούμε να τη διαχειριστούμε.
