«Η σεροτονίνη είναι η ορμόνη της ευτυχίας;»
Δεν είναι τόσο απλό. Η σεροτονίνη συμμετέχει στη ρύθμιση πολλών λειτουργιών και η σχέση της με τη διάθεση είναι πολύ πιο σύνθετη από το «περισσότερη σεροτονίνη = περισσότερη ευτυχία».
Η σεροτονίνη είναι ένα πολύ σημαντικό μόριο του οργανισμού μας, κυρίως γνωστό ως νευροδιαβιβαστής, δηλαδή ως ουσία που συμμετέχει στην επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων.
Έχει όμως μια ιδιαιτερότητα που συχνά ξεχνάμε: η σεροτονίνη δεν αφορά μόνο τον εγκέφαλο.
Συμμετέχει στη λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος, στην κινητικότητα του εντέρου, στην όρεξη, στον ύπνο, στη λειτουργία των αιμοπεταλίων και σε πολλές άλλες φυσιολογικές διεργασίες.
Επομένως, όταν μιλάμε για σεροτονίνη, ουσιαστικά μιλάμε για ένα μόριο που συμμετέχει στην επικοινωνία πολλών διαφορετικών συστημάτων του οργανισμού:
εγκέφαλο, διάθεση, άγχος, ύπνο και γνωστική λειτουργία
έντερο και μικροβίωμα — το μεγαλύτερο μέρος της σεροτονίνης παράγεται περιφερικά, κυρίως στο έντερο
όρεξη και γαστρεντερική λειτουργία
αιμοπετάλια και αγγειακή λειτουργία
οστικό μεταβολισμό
ανοσοποιητικό και φλεγμονή — εδώ υπάρχει πολύ ενδιαφέρον πεδίο για τη δική σας ρευματολογική ματιά
ύπνο και κιρκάδιο ρυθμό
πιθανές αλληλεπιδράσεις με καρδιαγγειακό σύστημα
αντικαταθλιπτικά και τι πραγματικά γνωρίζουμε για τους SSRIs
διατροφή, άσκηση, φως και τρόπος ζωής
Το μεγαλύτερο μέρος της σεροτονίνης του οργανισμού μας παράγεται περιφερικά, κυρίως στο γαστρεντερικό σύστημα, και όχι στον εγκέφαλο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι «η σεροτονίνη του εντέρου ανεβαίνει στον εγκέφαλο και μας κάνει χαρούμενους». Τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα.
Το έντερο και ο εγκέφαλος επικοινωνούν συνεχώς μέσω νευρικών, ορμονικών, μεταβολικών και ανοσολογικών μηχανισμών.
Γι’ αυτό σήμερα μιλάμε τόσο πολύ για τον άξονα εγκεφάλου–εντέρου.
Γνωρίζουμε ότι υπάρχει στενή επικοινωνία μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου και ότι το μικροβίωμα, ο μεταβολισμός, το ανοσοποιητικό και το νευρικό σύστημα συμμετέχουν σε αυτή την επικοινωνία.
Όμως δεν πρέπει να πέσουμε στην άλλη υπερβολή και να πούμε ότι «όλα ξεκινούν από το έντερο» ή ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο μπορεί να θεραπεύσει μια ψυχική νόσο.
Η επιστήμη είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από αυτό.
Το σημαντικό είναι ότι ο οργανισμός λειτουργεί ως ένα ενιαίο δίκτυο. Το έντερο δεν είναι ένα απομονωμένο όργανο και ο εγκέφαλος δεν είναι απομονωμένος από το υπόλοιπο σώμα.
Μπορούμε να αυξήσουμε τη σεροτονίνη με τη διατροφή;
Υπάρχουν τροφές που «ανεβάζουν τη σεροτονίνη»;
Υπάρχουν τροφές που περιέχουν τρυπτοφάνη, ένα αμινοξύ που χρησιμοποιείται για τη σύνθεση της σεροτονίνης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τρώγοντας μια συγκεκριμένη τροφή αυξάνουμε αυτόματα τη σεροτονίνη στον εγκέφαλο και αισθανόμαστε καλύτερα.
Η βιολογία δεν λειτουργεί τόσο απλά.
Αυτό που έχει περισσότερο νόημα είναι να έχουμε μια συνολικά ισορροπημένη διατροφή, επαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, φυσική δραστηριότητα και καλό ύπνο.
Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τα συμπληρώματα που υπόσχονται «αύξηση σεροτονίνης» ή «φυσική αντικατάσταση των αντικαταθλιπτικών».
Το «φυσικό» δεν σημαίνει αυτομάτως ούτε αποτελεσματικό ούτε ακίνδυνο.
Μια σημαντική κατηγορία αντικαταθλιπτικών είναι οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, οι γνωστοί SSRIs.
Με πολύ απλά λόγια, επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα της σεροτονίνης στις συνάψεις.
Αλλά εδώ πρέπει να διορθωθεί μια πολύ διαδεδομένη αντίληψη:
Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς «έλλειψη σεροτονίνης».
Η σύγχρονη επιστήμη έχει απομακρυνθεί από αυτή την τόσο απλοϊκή εξήγηση.
Η κατάθλιψη είναι μια πολύπλοκη νόσος, στην οποία συμμετέχουν πολλά βιολογικά και ψυχοκοινωνικά συστήματα.
Και βέβαια, τα αντικαταθλιπτικά είναι φάρμακα που πρέπει να χρησιμοποιούνται με ιατρική καθοδήγηση και όχι επειδή κάποιος διάβασε στο διαδίκτυο ότι «έχει χαμηλή σεροτονίνη».
Υπάρχει σχέση μεταξύ σεροτονίνης και ανοσοποιητικού;
Ναι, και είναι ένα πολύ ενδιαφέρον πεδίο έρευνας.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι το νευρικό, το ενδοκρινικό και το ανοσοποιητικό σύστημα δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Επικοινωνούν συνεχώς.
Η σεροτονίνη μπορεί να συμμετέχει σε αυτή την επικοινωνία και έχει μελετηθεί σε σχέση με ανοσολογικές και φλεγμονώδεις διεργασίες.
Αυτό όμως είναι ένα σημείο όπου χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή: δεν σημαίνει ότι η σεροτονίνη είναι «η αιτία» των αυτοάνοσων νοσημάτων ούτε ότι μπορούμε να θεραπεύσουμε ένα αυτοάνοσο νόσημα αυξάνοντάς την.
Η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Και αυτή ακριβώς η πολυπλοκότητα είναι που κάνει σήμερα τόσο ενδιαφέρουσα τη μελέτη της αλληλεπίδρασης εγκεφάλου, εντέρου και ανοσοποιητικού.
Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς στην καθημερινότητά μας;
Να επιστρέψουμε στα βασικά — και ίσως αυτό είναι το πιο σημαντικό.
- Να κοιμόμαστε καλά.
- Να κινούμαστε.
- Να τρεφόμαστε ισορροπημένα.
- Να έχουμε καθημερινή έκθεση στο φυσικό φως.
- Να διατηρούμε κοινωνικές σχέσεις.
- Να διαχειριζόμαστε όσο μπορούμε το χρόνιο στρες.
Δεν υπάρχει ένα χάπι ευτυχίας και δεν υπάρχει ένα μόριο που ρυθμίζει μόνο του ολόκληρη την υγεία μας.
Ο οργανισμός είναι ένα σύνολο.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ: να μην βλέπουμε τη σεροτονίνη απλώς ως «την ορμόνη της ευτυχίας».
Η σεροτονίνη είναι ένα σημαντικό κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου και συναρπαστικού συστήματος επικοινωνίας μέσα στο σώμα μας.
Ο εγκέφαλος επικοινωνεί με το έντερο.
Το έντερο επικοινωνεί με το ανοσοποιητικό.
Το ανοσοποιητικό επικοινωνεί με τον εγκέφαλο.
Και τελικά, αυτό που ονομάζουμε «υγεία» είναι ακριβώς αυτή η ισορροπία και η συνεχής επικοινωνία μεταξύ των συστημάτων μας.
Και ίσως αυτό είναι το πιο όμορφο μήνυμα:
δεν έχουμε έναν εγκέφαλο και ένα σώμα που λειτουργούν ξεχωριστά. Έχουμε έναν ενιαίο οργανισμό που συνεχώς επικοινωνεί με τον εαυτό του.
