Τα τελευταία χρόνια ο στωικισμός έγινε μόδα. Κυκλοφορεί σε βίντεο, podcasts, βιβλία, αναρτήσεις και αποφθέγματα που υπόσχονται σοφία σε λίγα δευτερόλεπτα. Όλοι έχουν μια ατάκα του Σενέκα, του Μάρκου Αυρήλιου ή του Επίκτητου έτοιμη να την πετάξουν σε μια συζήτηση. Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι δεν εφαρμόζουν τίποτα από όσα διαβάζουν. Καταναλώνουν φιλοσοφία όπως καταναλώνουν περιεχόμενο. Γρήγορα, επιφανειακά και χωρίς να αλλάζει τίποτα στην καθημερινότητά τους.
Ο Σενέκας δεν ήταν ένας μίζερος φιλόσοφος που κήρυττε τη φτώχεια. Ήταν ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της εποχής του. Είχε δύναμη, επιρροή και τεράστια περιουσία. Γι’ αυτό και τα λόγια του έχουν βάρος. Κατάλαβε κάτι που πολλοί ακόμη αγνοούν: ο χρόνος είναι το μοναδικό αγαθό που δεν αναπληρώνεται. Όλα τα υπόλοιπα μπορείς να τα ξανακερδίσεις. Αυτό όχι.
Η μεγαλύτερη ληστεία γίνεται με τη συγκατάθεσή σου
Αν κάποιος προσπαθούσε να σου πάρει το πορτοφόλι, θα αντιδρούσες αμέσως. Αν κάποιος επιχειρούσε να σε εξαπατήσει οικονομικά, θα εξοργιζόσουν. Κι όμως, καθημερινά παραχωρείς κάτι πολύ πιο πολύτιμο χωρίς καμία αντίσταση. Τον χρόνο σου.
Λες «ναι» σε υποχρεώσεις που δεν θέλεις. Απαντάς σε μηνύματα που δεν έχουν καμία σημασία. Συμμετέχεις σε συναντήσεις που δεν προσφέρουν τίποτα. Ασχολείσαι με προβλήματα που δεν είναι δικά σου. Και στο τέλος της ημέρας αναρωτιέσαι γιατί νιώθεις εξαντλημένος.
Η αλήθεια είναι σκληρή. Δεν σου λείπει ο χρόνος. Τον δίνεις.
Κάθε εύκολο «ναι» που λες σε κάτι ασήμαντο είναι ένα «όχι» σε κάτι που πραγματικά έχει αξία. Κάθε ώρα που ξοδεύεις χωρίς λόγο αφαιρείται από το περιορισμένο απόθεμα της ζωής σου. Κι όμως, συμπεριφέρεσαι σαν να έχεις άπειρο.
Η ψευδαίσθηση της απασχόλησης
Η σύγχρονη κοινωνία λατρεύει τους πολυάσχολους ανθρώπους. Αν είσαι συνεχώς κουρασμένος, θεωρείσαι παραγωγικός. Αν δεν προλαβαίνεις να ανασάνεις, θεωρείσαι σημαντικός. Μόνο που η απασχόληση δεν είναι συνώνυμο της προόδου.
Πολλοί άνθρωποι τρέχουν όλη μέρα χωρίς να πηγαίνουν πουθενά. Πηδούν από οθόνη σε οθόνη, από ειδοποίηση σε ειδοποίηση, από υποχρέωση σε υποχρέωση. Συγχέουν την κίνηση με την εξέλιξη. Στο τέλος όμως δεν έχουν δημιουργήσει τίποτα ουσιαστικό. Έχουν απλώς καταναλώσει άλλη μία ημέρα.
Αν είσαι παντού, δεν είσαι πουθενά. Και αν η προσοχή σου είναι διασκορπισμένη σε εκατό διαφορετικά πράγματα, στο τέλος δεν ανήκεις πραγματικά σε κανένα.
Το αύριο που σου κλέβει το σήμερα
Υπάρχει όμως και ένας άλλος κλέφτης. Η διαρκής προσμονή. Η συνήθεια να ζεις στο αύριο αντί για το σήμερα.
Πόσες φορές έχεις πει «όταν τελειώσει αυτό θα ηρεμήσω»; Πόσες φορές έχεις μεταφέρει τη ζωή σου λίγες εβδομάδες πιο πέρα; Στην επόμενη άδεια, στην επόμενη προαγωγή, στο επόμενο καλοκαίρι.
Εν τω μεταξύ, η ζωή περνάει.
Ο Σενέκας έλεγε ότι οι άνθρωποι υποφέρουν περισσότερο στη φαντασία τους παρά στην πραγματικότητα. Και είχε δίκιο. Αγχωνόμαστε για καταστροφές που δεν συμβαίνουν ποτέ και ξοδεύουμε το παρόν προετοιμάζοντας ένα μέλλον που μπορεί να μην έρθει όπως το σχεδιάσαμε.
Το χρήμα αποκαλύπτει, δεν σώζει
Πολλοί πιστεύουν ότι αν αποκτήσουν περισσότερα χρήματα θα λυθούν όλα τους τα προβλήματα. Η πραγματικότητα είναι λιγότερο ρομαντική. Ο πλούτος δεν αλλάζει τον χαρακτήρα σου. Τον αποκαλύπτει.
Αν είσαι αγχωμένος χωρίς χρήματα, πιθανότατα θα είσαι αγχωμένος και με περισσότερα. Αν φοβάσαι την απώλεια, θα φοβάσαι ακόμη περισσότερο όταν θα έχεις περισσότερα να χάσεις. Η περιουσία πρέπει να είναι εργαλείο και όχι αφεντικό. Τη στιγμή που αρχίζεις να ζεις μόνο για να προστατεύεις όσα απέκτησες, έχεις ήδη χάσει την ελευθερία σου.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσα έχεις. Είναι αν αυτά που έχεις υπηρετούν τη ζωή σου ή αν εσύ υπηρετείς αυτά.
Ο στωικισμός δεν είναι μια όμορφη φράση για το Instagram. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ζωή είναι μικρότερη απ’ όσο νομίζουμε και ότι ο χρόνος είναι το μοναδικό κεφάλαιο που ξοδεύεται είτε το προσέξεις είτε όχι. Το ερώτημα είναι απλό: θα συνεχίσεις να τον χαρίζεις ή θα αρχίσεις επιτέλους να τον διεκδικείς;
