Έχουμε περισσότερες επαφές από ποτέ. Βλέπουμε καθημερινά τι κάνουν οι γνωστοί μας στα social media, ανταλλάσσουμε μηνύματα μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και μπορούμε να επικοινωνήσουμε σχεδόν οποιαδήποτε στιγμή. Κι όμως, όλο και περισσότεροι ενήλικες περιγράφουν ένα παράδοξο συναίσθημα: ότι δυσκολεύονται να βρουν ανθρώπους με τους οποίους μπορούν να μοιραστούν πραγματικές στιγμές.
Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Φιλίας στις 30 Ιουλίου, το φαινόμενο της «Friendship Recession» ή «ύφεσης της φιλίας» έρχεται στο προσκήνιο. Ο όρος περιγράφει μια σύγχρονη κοινωνική αλλαγή: όχι ότι οι άνθρωποι σταμάτησαν να έχουν φίλους, αλλά ότι η δημιουργία νέων στενών φιλιών και η διατήρηση ουσιαστικών δεσμών φαίνεται να γίνεται πιο δύσκολη στην ενήλικη ζωή.
Όταν το «είμαστε σε επαφή» δεν σημαίνει ότι είμαστε κοντά
Η φιλία παραμένει μια από τις σημαντικότερες ανθρώπινες ανάγκες. Σύμφωνα με έρευνα της AARP Research, το 95% των ενηλίκων στις ΗΠΑ δηλώνει ότι οι φίλοι είναι σημαντικοί για μια ευτυχισμένη και υγιή ζωή. Ωστόσο, η ίδια έρευνα δείχνει ότι η διατήρηση στενών κοινωνικών σχέσεων γίνεται πιο δύσκολη για πολλούς ανθρώπους, καθώς ο χρόνος, οι υποχρεώσεις και οι αλλαγές στη ζωή περιορίζουν τις ευκαιρίες για ουσιαστική επαφή. Παράλληλα, στοιχεία του Pew Research Center δείχνουν ότι η μοναξιά και η αίσθηση κοινωνικής απομόνωσης παραμένουν σημαντικά ζητήματα, ιδιαίτερα μεταξύ νεότερων ενηλίκων. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ένα σύγχρονο παράδοξο: ενώ οι τρόποι επικοινωνίας αυξάνονται, οι βαθιές και σταθερές ανθρώπινες συνδέσεις δεν είναι πάντα εύκολο να δημιουργηθούν.
Γιατί οι φιλίες δυσκολεύουν μετά τα 30;
Στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο, οι φιλίες δημιουργούνται συχνά φυσικά. Η καθημερινή επαφή, οι κοινές εμπειρίες και ο διαθέσιμος χρόνος δημιουργούν συνεχείς ευκαιρίες για νέες γνωριμίες.
Στην ενήλικη ζωή όμως, οι συνθήκες αλλάζουν. Η εργασία, οι οικογενειακές υποχρεώσεις, οι μετακομίσεις και οι διαφορετικοί ρυθμοί ζωής αφήνουν λιγότερο χώρο για αυθόρμητες συναντήσεις. Ακόμη και όταν υπάρχει διάθεση για νέες γνωριμίες, χρειάζεται περισσότερη προσπάθεια ώστε μια απλή επαφή να μετατραπεί σε μια πραγματική φιλία.
Ο «Αριθμός του Dunbar»: Πόσους ανθρώπους μπορούμε πραγματικά να κρατήσουμε κοντά μας;
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο στη συζήτηση για τη φιλία έρχεται από τον ανθρωπολόγο Robin Dunbar, ο οποίος διατύπωσε τη γνωστή θεωρία του «Αριθμού του Dunbar». Σύμφωνα με αυτή, ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει περιορισμένη ικανότητα να διατηρεί σταθερές κοινωνικές σχέσεις και ο αριθμός των ανθρώπων με τους οποίους μπορούμε να έχουμε ουσιαστική επαφή υπολογίζεται περίπου στους 150 συνολικά κοινωνικούς δεσμούς.
Ωστόσο, μέσα σε αυτόν τον ευρύτερο κύκλο υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα εγγύτητας. Ο Dunbar υποστηρίζει ότι μόνο περίπου 5 άνθρωποι αποτελούν τον πιο στενό πυρήνα μας — εκείνους στους οποίους απευθυνόμαστε για στήριξη και βαθιά συναισθηματική σύνδεση. Ένας μεγαλύτερος κύκλος περίπου 15 ατόμων αφορά τις πολύ κοντινές σχέσεις, ενώ οι υπόλοιποι ανήκουν σε ευρύτερα επίπεδα κοινωνικής επαφής.
Η θεωρία αυτή εξηγεί γιατί η ύπαρξη εκατοντάδων ή χιλιάδων διαδικτυακών «φίλων» δεν σημαίνει ότι διαθέτουμε περισσότερες πραγματικές φιλίες. Ο αριθμός των επαφών μπορεί να αυξάνεται, αλλά ο χρόνος, η προσοχή και η συναισθηματική ενέργεια που μπορούμε να αφιερώσουμε παραμένουν περιορισμένα.
Περισσότερη σύνδεση ή περισσότερη μοναξιά;
Τα social media έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διατηρούμε επαφή. Ένα μήνυμα ή μια αντίδραση σε μια ανάρτηση μπορεί να κρατήσει μια σχέση ενεργή, όμως δεν αντικαθιστά πάντα μια συζήτηση πρόσωπο με πρόσωπο ή μια κοινή εμπειρία.
Η σύγχρονη πρόκληση δεν είναι η έλλειψη επικοινωνίας, αλλά η έλλειψη βάθους. Πολλοί άνθρωποι έχουν μεγάλο κύκλο γνωριμιών, αλλά λίγους ανθρώπους στους οποίους μπορούν πραγματικά να στηριχθούν.
Η φιλία χρειάζεται επιλογή
Η Friendship Recession δείχνει ότι οι φιλίες στην ενήλικη ζωή δεν δημιουργούνται πάντα αυτόματα, όπως συνέβαινε στα μαθητικά ή φοιτητικά χρόνια. Χρειάζονται χρόνο, παρουσία και συνειδητή προσπάθεια.
Σε μια εποχή όπου μπορούμε να επικοινωνούμε με οποιονδήποτε, οποτεδήποτε, η πραγματική πρόκληση είναι διαφορετική: να δημιουργούμε δεσμούς που δεν περιορίζονται στην ψηφιακή επαφή, αλλά προσφέρουν ουσιαστική ανθρώπινη σύνδεση.
