‘Οταν όλα δείχνουν φυσιολογικά…
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν θα ζητήσουν ποτέ βοήθεια. Όχι επειδή δεν τη χρειάζονται, αλλά επειδή έχουν μάθει να λειτουργούν σαν να μην επιτρέπεται να λυγίσουν. Είναι εκείνοι που προλαβαίνουν τα πάντα, που θυμούνται τις υποχρεώσεις όλων, που φροντίζουν την οικογένεια, ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της δουλειάς, οργανώνουν την καθημερινότητα και εξακολουθούν να χαμογελούν. Αν τους ρωτήσεις πώς είναι, σχεδόν πάντα θα απαντήσουν «μια χαρά». Κι όμως, πολλές φορές αυτό το «μια χαρά» κρύβει ένα βάρος που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.
Το βάρος που δεν έχει όνομα
Τα τελευταία χρόνια οι ειδικοί χρησιμοποιούν όλο και συχνότερα τον όρο Invisible Burden, δηλαδή «αόρατο βάρος», για να περιγράψουν τη συσσώρευση ευθυνών, άγχους, συναισθηματικής φόρτισης και ψυχικής κόπωσης που κουβαλούν πολλοί άνθρωποι καθημερινά. Δεν πρόκειται για επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, αλλά για μια πραγματικότητα που αφορά χιλιάδες ανθρώπους οι οποίοι εξωτερικά μοιάζουν απόλυτα λειτουργικοί, ενώ εσωτερικά αισθάνονται ότι εξαντλούνται λίγο περισσότερο κάθε μέρα.
Η λίστα που δεν τελειώνει ποτέ
Το αόρατο βάρος δεν είναι μόνο οι υποχρεώσεις. Είναι και όλες εκείνες οι μικρές σκέψεις που δεν σταματούν ποτέ. Το τηλέφωνο που πρέπει να γίνει, οι λογαριασμοί που λήγουν, το ραντεβού του παιδιού με τον παιδίατρο που δεν πρέπει να ξεχαστεί, η αγωνία για έναν ηλικιωμένο γονιό, η εκκρεμότητα στη δουλειά, οι ενοχές επειδή δεν αφιέρωσες αρκετό χρόνο στους δικούς σου ανθρώπους ή στον ίδιο σου τον εαυτό. Είναι μια αόρατη λίστα που τρέχει διαρκώς μέσα στο μυαλό και δεν κλείνει ποτέ, ούτε όταν κάθεσαι στον καναπέ ούτε όταν πέφτεις για ύπνο.
Γιατί κουραζόμαστε χωρίς να το καταλαβαίνουμε;
Ίσως γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι νιώθουν κουρασμένοι ακόμη κι όταν δεν έχουν κάνει κάτι ιδιαίτερα απαιτητικό σωματικά. Η εξάντληση δεν προέρχεται μόνο από το σώμα, αλλά και από τον εγκέφαλο που βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση εγρήγορσης. Είναι αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «mental load» ή νοητικό φορτίο, μια συνεχής διαχείριση πληροφοριών, ευθυνών και αποφάσεων που καταναλώνει ενέργεια χωρίς να γίνεται αντιληπτή από τους γύρω μας.
Η παγίδα της σύγχρονης ζωής
Το παράδοξο είναι ότι η εποχή μας συχνά επιβραβεύει αυτή την κατάσταση. Θεωρούμε φυσιολογικό να είμαστε διαρκώς απασχολημένοι. Να απαντάμε σε emails αργά το βράδυ, να οργανώνουμε τα πάντα στην εντέλεια, να είμαστε παραγωγικοί στη δουλειά, διαθέσιμοι στην οικογένεια, δραστήριοι στα social media και ταυτόχρονα να βρίσκουμε χρόνο για γυμναστική, φίλους και προσωπική εξέλιξη. Έχουμε συνδέσει την αξία μας με το πόσα μπορούμε να αντέξουμε, λες και η εξάντληση αποτελεί πλέον παράσημο επιτυχίας.
Οι άνθρωποι που κινδυνεύουν περισσότερο
Δεν είναι τυχαίο ότι το φαινόμενο εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους που έχουν έντονη αίσθηση ευθύνης. Σε γονείς που προσπαθούν να τα προλάβουν όλα, σε ανθρώπους που φροντίζουν ηλικιωμένους συγγενείς, σε επαγγελματίες που δυσκολεύονται να πουν «όχι», αλλά και σε όσους έχουν μάθει από μικροί ότι πρέπει πάντα να είναι οι δυνατοί της παρέας ή της οικογένειας. Είναι εκείνοι που όλοι θεωρούν δεδομένο πως «θα τα καταφέρουν». Κανείς όμως δεν αναρωτιέται πόσο κοστίζει αυτή η διαρκής αντοχή.
Μήπως ήρθε η ώρα να αφήσουμε κάτι κάτω;
Ίσως το πιο δύσκολο στοιχείο του αόρατου βάρους είναι ότι δεν αναγνωρίζεται εύκολα. Αν κάποιος έχει έναν τραυματισμό, όλοι θα σπεύσουν να τον βοηθήσουν. Αν όμως κουβαλά άγχος, ψυχική κόπωση ή συναισθηματική εξάντληση, είναι πολύ πιθανό να ακούσει τη γνωστή φράση: «Έλα μωρέ, όλοι έτσι είμαστε». Κι όμως, το ότι κάτι είναι συνηθισμένο δεν σημαίνει ότι είναι και υγιές. Ίσως, τελικά, η λύση να μην είναι να γίνουμε ακόμη πιο δυνατοί. Ίσως είναι να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να αφήσει κάτω μερικά από τα βάρη που κουβαλά. Να ζητήσουμε βοήθεια χωρίς ενοχές, να μοιραστούμε ευθύνες και να θυμηθούμε ότι η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στο να αντέχεις τα πάντα μόνος σου, αλλά στο να αναγνωρίζεις πότε χρειάζεσαι μια ανάσα.
Tip of the Day: Την επόμενη φορά που θα συναντήσεις κάποιον που «τα προλαβαίνει όλα», αντί να του πεις «μπράβο, πώς τα καταφέρνεις;», δοκίμασε να τον ρωτήσεις: «Εσύ, πώς είσαι πραγματικά;». Μπορεί να είναι η πιο σημαντική ερώτηση που θα ακούσει εκείνη την ημέρα.
Fun Facts που ίσως δεν γνώριζες
- Ο όρος «mental load» χρησιμοποιείται από ψυχολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες για να περιγράψει το αόρατο βάρος της οργάνωσης, του προγραμματισμού και της διαχείρισης της καθημερινότητας.
- Ο μέσος άνθρωπος παίρνει περίπου 35.000 αποφάσεις την ημέρα, από τις πιο απλές μέχρι τις πιο σημαντικές. Κάθε μία απαιτεί λίγη από τη νοητική μας ενέργεια.
- Είναι απολύτως φυσιολογικό να νιώθεις εξαντλημένος, ακόμη κι αν δεν έκανες έντονη σωματική εργασία. Η ψυχική κόπωση μπορεί να είναι εξίσου απαιτητική με τη σωματική.
- Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να «κλείσει» τις ανοιχτές υποχρεώσεις. Αυτό είναι γνωστό ως Zeigarnik Effect, σύμφωνα με το οποίο οι ανεκπλήρωτες εργασίες καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο στη σκέψη μας.
- Το να γράφεις μια λίστα με όσα έχεις να κάνεις δεν είναι απλώς θέμα οργάνωσης. Βοηθά τον εγκέφαλο να αποδεσμεύσει μέρος της νοητικής έντασης.
- Το λεγόμενο decision fatigue (κόπωση από τις αποφάσεις) εξηγεί γιατί όσο περνά η μέρα δυσκολευόμαστε περισσότερο να πάρουμε ακόμη και απλές αποφάσεις.
- Οι γονείς, και ιδιαίτερα όσοι έχουν μικρά παιδιά, κουβαλούν καθημερινά δεκάδες «αόρατες» υποχρεώσεις: ραντεβού, σχολικές δραστηριότητες, ψώνια, γενέθλια, φάρμακα, υπενθυμίσεις και οργάνωση του σπιτιού.
- Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την ικανότητα λήψης αποφάσεων, ακόμη κι αν κάποιος δείχνει εξωτερικά απόλυτα λειτουργικός.
- Η φράση «Δεν πειράζει, θα το κάνω εγώ» είναι μία από τις πιο συνηθισμένες εκφράσεις ανθρώπων που έχουν αναλάβει υπερβολικά πολλές ευθύνες.
- Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η κατανομή των ευθυνών μέσα στην οικογένεια ή στην εργασία δεν μειώνει μόνο τον φόρτο εργασίας, αλλά και το αίσθημα του αόρατου βάρους που συσσωρεύεται με τον χρόνο.
