Τις τελευταίες εβδομάδες, οι οθόνες των κινητών μας πλημμύρισαν από την εικόνα ενός μικροσκοπικού μακάκου, του Punch. Οι εικόνες σκληρές: το μικρό πλάσμα να δέχεται κλωτσιές από τους μεγαλύτερους πιθήκους, να σέρνεται από την ουρά και, τελικά, να καταλήγει να σφίγγει πάνω του έναν πορτοκαλί λούτρινο οραγγουτάγγο. Εκατομμύρια views, εκατομμύρια δάκρυα. Γιατί όμως η ιστορία ενός ζώου στην Ιαπωνία προκάλεσε τέτοιο συλλογικό συγκλονισμό;
Η απάντηση δεν κρύβεται στη φύση των πρωτευόντων, αλλά στις πιο σκοτεινές και καλά κρυμμένες γωνιές της δικής μας παιδικής ηλικίας. Ο Punch δεν είναι απλώς ένα viral video· είναι η προσωποποίηση του πρωταρχικού τραύματος που κουβαλάμε όλοι μας: του φόβου της απόρριψης.
Το σύνδρομο του «ξένου»
Μας αρέσει να πιστεύουμε στη δύναμη της αποδοχής. Ο Punch, όμως, μας θύμισε την ανάποδη πλευρά. Στην ψυχολογία, η ανάγκη του «ανήκειν» είναι εξίσου ισχυρή με το ένστικτο της επιβίωσης. Όταν βλέπουμε τον Punch να προσπαθεί να προσεγγίσει την αγέλη και να εισπράττει επιθετικότητα, ο εγκέφαλός μας δεν βλέπει ένα μαϊμουδάκι. Βλέπει το παιδί που κάποτε έμεινε μόνο του στο προαύλιο του σχολείου, το παιδί που δεν το διάλεξε κανείς στην ομάδα του μπάσκετ, το παιδί που ένιωσε ότι δεν «χωράει» πουθενά.
Αυτό το «αγκάθι» είναι η κοινωνική απόρριψη. Οι επιστήμονες λένε ότι ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την απόρριψη με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που επεξεργάζεται τον σωματικό πόνο. Οι κλωτσιές που δέχεται ο Punch πονάνε εμάς τους ίδιους, γιατί ενεργοποιούν τις δικές μας μνήμες από στιγμές που νιώσαμε απροστάτευτοι.
Η παρηγοριά του «λούτρινου»
Ο Punch, εγκαταλελειμμένος από τη μητέρα του, βρήκε υποκατάστατο στο λούτρινο παιχνίδι του ΙΚΕΑ. Στην παιδική ψυχολογία, αυτό ονομάζεται «μεταβατικό αντικείμενο». Είναι η κουβερτούλα, το αρκουδάκι, το αντικείμενο που γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στον εαυτό μας και τον κόσμο όταν η πρωταρχική φροντίδα (η μητέρα) απουσιάζει.
Το γεγονός ότι ο Punch γαντζώνεται από το λούτρινο για να αντέξει την κακοποίηση της αγέλης, είναι η πιο ωμή απεικόνιση της συναισθηματικής ορφάνιας. Ταυτιζόμαστε μαζί του γιατί όλοι μας, σε κάποια φάση της ζωής μας, αναζητήσαμε ένα «λούτρινο» –μια δουλειά, μια σχέση, μια συνήθεια– για να νιώσουμε ασφαλείς σε έναν κόσμο που μας «κλωτσούσε». Η εικόνα του Punch είναι η υπενθύμιση ότι η ανάγκη για αγκαλιά είναι βιολογική ανάγκη, όχι πολυτέλεια.
Το τραύμα που αρνούμαστε να δούμε
Γιατί μας πιάνει αυτός ο κόμπος στο στομάχι; Ίσως γιατί ο Punch κάνει κάτι που εμείς οι ενήλικες έχουμε μάθει να κρύβουμε: δείχνει την ευαλωτότητά του. Εμείς φοράμε τα «λαμπερά μας χαμόγελα», βγαίνουμε έξω να «κατακτήσουμε τη μέρα», αλλά μέσα μας πολλές φορές είμαστε ο Punch.
Το «αγκάθι» από την παιδική μας ηλικία είναι η στιγμή που καταλάβαμε ότι η αγάπη δεν είναι πάντα δεδομένη. Ότι μερικές φορές, για να γίνεις αποδεκτός, πρέπει να υποστείς «κλωτσιές» ή να αλλάξεις αυτό που είσαι. Ο Punch, με την απόλυτη αθωότητά του, μας δίνει την άδεια να πενθήσουμε για εκείνες τις στιγμές που δεν μας υπερασπίστηκε κανείς.
Το μάθημα της επανένταξης
Η ιστορία, όμως, έχει και ένα μήνυμα ελπίδας. Στο ζωικό βασίλειο, όπως και στην ανθρώπινη κοινωνία, η επιμονή στην επαφή φέρνει αποτελέσματα. Ο Punch άρχισε σταδιακά να γίνεται αποδεκτός. Οι άλλοι πίθηκοι άρχισαν να τον καθαρίζουν (grooming), δείχνοντας ότι η «αγέλη» μπορεί να αλλάξει στάση.
Η αποδοχή είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, αλλά είναι εφικτή. Η συμπόνια που νιώσαμε για τον Punch είναι η απόδειξη ότι η ανθρωπότητα διαθέτει ακόμα αποθέματα ενσυναίσθησης. Ίσως το να κλαίμε για ένα μαϊμουδάκι να είναι ο τρόπος μας να γίνουμε λίγο καλύτεροι άνθρωποι, λίγο πιο προσεκτικοί με το «διαφορετικό», λίγο πιο τρυφεροί με τα παιδιά μας και –κυρίως– με το παιδί που κρύβουμε μέσα μας.
Αν λοιπόν ο Punch βρήκε τη θέση του στην αγέλη, υπάρχει ελπίδα για όλους μας. Αρκεί να θυμόμαστε ότι κανείς δεν αξίζει να μένει μόνος με ένα λούτρινο.
