Οι περισσότεροι άνθρωποι λένε ότι θέλουν να γίνουν πιο έξυπνοι. Τους αρέσει η ιδέα της ευφυΐας και η ικανοποίηση του να έχουν δίκιο. Όμως, η πραγματική διαδικασία του να γίνεις εξυπνότερος δεν είναι για όλους. Είναι άβολη, αργή και τις περισσότερες φορές σε κάνει να νιώθεις… ανόητος. Οι πολλοί σταματούν εκεί που η γνώση απαιτεί χρόνο. Αναζητούν περιλήψεις, shortcuts και οτιδήποτε επιβεβαιώνει όσα ήδη γνωρίζουν.
Αν όμως θέλεις να ανήκεις στο 1% εκείνων που εξελίσσουν τον νου τους, υπάρχει μια συγκεκριμένη πνευματική συνήθεια που πρέπει να υιοθετήσεις.
Το μυστικό του Mortimer Adler: Διάβασε πάνω από το κεφάλι σου
Ο φιλόσοφος και συγγραφέας Mortimer Adler παρατήρησε πριν από δεκαετίες κάτι που σήμερα είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Υποστήριξε ότι ο μόνος τρόπος να ανυψώσεις τον νου σου είναι να αναζητάς βιβλία που είναι «πάνω από το κεφάλι σου» (over your head).
Αν διαβάζεις μόνο όσα καταλαβαίνεις πλήρως με την πρώτη ανάγνωση, το μόνο που κάνεις είναι «πνευματική συντήρηση». Δεν μαθαίνεις· απλώς εξασκείς όσα ήδη ξέρεις. Η πραγματική ανάπτυξη συμβαίνει όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με έννοιες που σε μπερδεύουν, που σε αναγκάζουν να κοντοσταθείς και να σκεφτείς ξανά. Όπως λέει ο Adler, αν διαβάζεις μόνο στο επίπεδό σου, δεν μπορείς ποτέ να σηκώσεις το κεφάλι σου ψηλά.
Η «Ζώνη Εγγύς Ανάπτυξης»
Ο Anders Ericsson, ερευνητής που αφιέρωσε τη ζωή του στη μελέτη των κορυφαίων performers (σκακιστών, μουσικών, χειρουργών), κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα: η βελτίωση συμβαίνει μόνο στην άκρη των ικανοτήτων μας. Οι γνωστικοί επιστήμονες ονομάζουν αυτό το σημείο «ζώνη εγγύς ανάπτυξης».
Είναι αυτό το γλυκό αλλά άβολο σημείο όπου κάτι είναι αρκετά δύσκολο για να σε προκαλέσει, αλλά όχι τόσο ακατόρθωτο ώστε να εγκαταλείψεις. Εκεί είναι που τα νευρωνικά μονοπάτια του εγκεφάλου σου αναδιοργανώνονται. Εκεί είναι που γίνεσαι εξυπνότερος.
Το παράδειγμα του Warren Buffett
Ο Warren Buffett, ένας από τους πιο επιτυχημένους επενδυτές στον κόσμο, δεν είχε ποτέ κρυφές πηγές πληροφόρησης. Όλα όσα διάβαζε ήταν δημόσια διαθέσιμα σε όλους: ετήσιες εκθέσεις, οικονομικές αναλύσεις, εμπορικά περιοδικά.
«Αποδείχθηκε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν τα ήθελαν», είχε πει χαρακτηριστικά. Ενώ οι άλλοι έψαχναν την «πληροφορία της στιγμής», ο Buffett καθόταν και επεξεργαζόταν περίπλοκες αναφορές μέχρι να βγάλουν νόημα. Είχε την υπομονή να παλέψει με δύσκολο υλικό, εκεί που οι άλλοι απλώς προσπερνούσαν.
Η παγίδα των “Key Takeaways”
Στην εποχή μας, έχουμε πρόσβαση στην παγκόσμια γνώση δωρεάν. Όμως, οι περισσότεροι θέλουν το συμπέρασμα χωρίς τη συλλογιστική. Θέλουν τα «5 βασικά σημεία» (takeaways). Η νοημοσύνη, όμως, δεν χτίζεται με περιλήψεις. Χτίζεται με την πνευματική εργασία της κατανόησης.
Όταν πιάνεις ένα δύσκολο έργο —ας πούμε το Σκέψη, Αργή και Γρήγορη του Daniel Kahneman— μην περιμένεις να το κατακτήσεις αμέσως. Αναμενόμενο είναι να νιώσεις σύγχυση.
-
Την πρώτη φορά καταλαβαίνεις το 50%.
-
Τη δεύτερη το 75%.
-
Την τρίτη αρχίζεις να «συνομιλείς» με τον συγγραφέα στο κεφάλι σου.
Αυτή η διαδικασία ονομάζεται «επιθυμητή δυσκολία». Όσο πιο δύσκολα μαθαίνεις κάτι, τόσο καλύτερα εντυπώνεται στον εγκέφαλό σου.
Επιλέγοντας τη σωστή «δυσκολία»
Φυσικά, δεν αξίζουν όλα τα δύσκολα βιβλία τον χρόνο σου. Κάποια είναι απλώς κακογραμμένα. Η συμβουλή των κορυφαίων;
-
Αναζήτησε τα κλασικά έργα: Αυτά που έχουν αντέξει στον χρόνο και στα οποία αναφέρονται συχνά άλλοι έξυπνοι άνθρωποι.
-
Μην φοβάσαι τη σύγχυση: Ο F. Scott Fitzgerald έλεγε ότι το τεστ μιας ανώτερης νοημοσύνης είναι η ικανότητα να κρατάς δύο αντίθετες ιδέες στο μυαλό σου ταυτόχρονα και να συνεχίζεις να λειτουργείς.
-
Κάνε metacognition: Σκέψου πάνω στον τρόπο που σκέφτεσαι. Γιατί σε δυσκολεύει αυτή η έννοια; Πώς συνδέεται με όσα ξέρεις;
Η ποιότητα των εισροών καθορίζει τη ζωή σου
Η ζωή σου είναι το αποτέλεσμα των εισροών σου. Οι πεποιθήσεις σου, οι αποφάσεις σου και η κοσμοθεωρία σου ορίζονται από το τι ταΐζεις το μυαλό σου. Αν οι εισροές σου είναι βασικές και ρηχές, η σκέψη σου θα παραμείνει βασική.
Όπως έλεγε ο Charlie Munger: «Δεν γνώρισα ποτέ σοφό άνθρωπο που να μην διαβάζει όλη την ώρα. Κανέναν. Μηδέν». Ο Munger πίστευε στην πειθαρχία του να κατακτάς ό,τι καλύτερο έχουν ανακαλύψει οι άλλοι άνθρωποι πριν από σένα. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψεις τον τροχό· αρκεί να μάθεις από εκείνους που αφιέρωσαν δεκαετίες για να λύσουν σύνθετα προβλήματα.
Γίνε μια «Μηχανή Μάθησης»
Οι πιο επιτυχημένοι άνθρωποι δεν είναι πάντα οι πιο ευφυείς. Είναι αυτοί που είναι «μηχανές μάθησης». Πέφτουν για ύπνο κάθε βράδυ λίγο σοφότεροι από ό,τι ήταν όταν ξύπνησαν.
Όταν εκπαιδεύεις τον εγκέφαλό σου σε απαιτητικές ιδέες, αναπτύσσεις καλύτερα νοητικά μοντέλα (mental models). Αρχίζεις να βλέπεις μοτίβα που οι άλλοι χάνουν. Καταλαβαίνεις πώς λειτουργούν τα κίνητρα, πώς τα συστήματα δημιουργούν αποτελέσματα και πώς οι μικρές αλλαγές συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου.
Tip of the Day: Μην παρατάς ένα βιβλίο επειδή έγινε δύσκολο. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή είναι που ξεκινά η μάθηση. Αν νιώθεις ότι «ζορίζεσαι», ήρθε η ώρα να συγχαρείς τον εαυτό σου: μόλις μπήκες στη ζώνη όπου ο εγκέφαλός σου αναβαθμίζεται. Άφησέ το για λίγο, πιες έναν καφέ και ξαναγύρνα. Η επιμονή στη δύσκολη γνώση είναι το εισιτήριό σου για το 1%.
