Μετά από χρόνια ακραίας αυτοβελτίωσης, η νέα διαδικτυακή κουλτούρα δείχνει εξαντλημένη από την ανάγκη της συνεχούς απόδοσης.
Η εποχή της συνεχούς αυτοβελτίωσης
Για σχεδόν μία δεκαετία, το internet έμοιαζε να λειτουργεί σαν ένας ατελείωτος αγώνας αυτοβελτίωσης. Παντού υπήρχαν πρωινές ρουτίνες στις 5 το πρωί, συμβουλές παραγωγικότητας, podcasts για πειθαρχία, λίστες στόχων, εφαρμογές οργάνωσης και άνθρωποι που μετέτρεπαν κάθε λεπτό της ημέρας σε πρόγραμμα. Η κουλτούρα του hustle δεν ήταν απλώς μια τάση· είχε γίνει σχεδόν τρόπος ζωής. Αν δεν εξελισσόσουν συνεχώς, ένιωθες ότι μένεις πίσω.
Όμως κάτι έχει αλλάξει. Το internet δείχνει κουρασμένο. Και μαζί του, κουρασμένοι δείχνουν και οι άνθρωποι. Η λογική της υπερπαραγωγικότητας αρχίζει να χάνει τη λάμψη της. Τα βίντεο με συμβουλές για το «πώς να οργανώσεις τέλεια τη ζωή σου» δεν προκαλούν πια έμπνευση όσο εξάντληση. Οι χρήστες δεν ψάχνουν πλέον τρόπους να χωρέσουν περισσότερη δουλειά στη μέρα τους, αλλά τρόπους να αντέξουν ψυχολογικά την πίεση του να πρέπει συνεχώς να αποδίδουν. Το «γίνε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου» μετατράπηκε σιγά-σιγά σε μια αόρατη μορφή κόπωσης και γι’ αυτό μας απωθεί.
Όταν η ξεκούραση έγινε υποχρέωση
Για χρόνια, η αυτοβελτίωση παρουσιαζόταν ως ελευθερία. Στην πραγματικότητα όμως, συχνά κατέληγε να μοιάζει με αδιάκοπη αξιολόγηση του εαυτού. Κάθε συνήθεια έπρεπε να είναι χρήσιμη. Κάθε χόμπι έπρεπε να γίνει δεύτερη δουλειά. Κάθε στιγμή χαλάρωσης έπρεπε κάπως να θεωρείται «παραγωγική». Ακόμα και η ξεκούραση μετατράπηκε σε υποχρέωση: σωστός ύπνος, εφαρμογές παρακολούθησης διάθεσης, τεχνικές αποφόρτισης, αυστηρές ρουτίνες ευεξίας. Το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ η εξέλιξη. Το πρόβλημα ήταν ότι το internet άρχισε να αντιμετωπίζει τον άνθρωπο σαν ένα μόνιμο έργο υπό κατασκευή.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες έρευνες συνδέουν την κουλτούρα της συνεχούς απόδοσης με αυξημένα επίπεδα εξουθένωσης και άγχους. Ψυχολόγοι και αναλυτές παρατηρούν ότι η υπερβολική έκθεση σε περιεχόμενο αυτοβελτίωσης μπορεί να δημιουργήσει μια μόνιμη αίσθηση ανεπάρκειας. Όταν κάθε μέρα παρουσιάζεται ως ευκαιρία «βελτιστοποίησης» του εαυτού, η ξεκούραση αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με ενοχή παρά με ανάγκη.
Η “νέα” ανάγκη για πιο ήρεμη ζωή
Γι’ αυτό και τώρα εμφανίζεται ένα νέο πολιτισμικό ρεύμα: η απόρριψη της διαρκούς βελτιστοποίησης. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι μιλούν ανοιχτά για εξάντληση από την παραγωγικότητα, για ψυχική υπερφόρτωση και για την ανάγκη να υπάρξουν χωρίς να μετρούν συνεχώς την αξία τους μέσα από επιδόσεις και στόχους.
Το βλέπουμε παντού. Οι «τέλειες πρωινές ρουτίνες» αντικαθίστανται από πιο ακατέργαστο και ήρεμο περιεχόμενο. Οι δημιουργοί περιεχομένου δείχνουν ακατάστατα σπίτια, κουρασμένες μέρες, χαμηλή ενέργεια και στιγμές χωρίς πρόγραμμα. Η νέα αισθητική του internet δεν είναι η ακραία αποδοτικότητα. Είναι η ηρεμία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι σταμάτησαν να έχουν φιλοδοξίες. Σημαίνει όμως ότι αρχίζουν να αμφισβητούν την ιδέα πως η ανθρώπινη αξία εξαρτάται από τη συνεχή απόδοση. Τώρα γίνονται όλο και πιο δημοφιλείς έννοιες όπως η αργή ζωή, τα χόμπι χωρίς οθόνες, οι μικρές καθημερινές τελετουργίες και η ανάγκη για μια πιο ήσυχη καθημερινότητα. Μετά από χρόνια ψηφιακής υπερδιέγερσης, πολλοί δεν ονειρεύονται πια να γίνουν η πιο επιτυχημένη εκδοχή του εαυτού τους. Ονειρεύονται απλώς να μην είναι μόνιμα εξαντλημένοι.
Από την απόδοση στην ψυχική ηρεμία
Υπάρχει επίσης κάτι βαθιά ειρωνικό σε όλο αυτό: η κουλτούρα της αδιάκοπης προσπάθειας ξεκίνησε υποτίθεται για να δώσει στους ανθρώπους έλεγχο πάνω στη ζωή τους. Τελικά όμως, πολλοί κατέληξαν να αισθάνονται περισσότερο εγκλωβισμένοι από ποτέ. Όταν κάθε στιγμή πρέπει να αξιοποιείται «σωστά», η ζωή αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με παράσταση παρά με πραγματική εμπειρία.
Η νέα γενιά της διαδικτυακής κουλτούρας στρέφεται προς κάτι πιο ανθρώπινο. Λιγότερη τελειότητα. Λιγότερη πίεση. Περισσότερη ανοχή στην αδυναμία, στην αργή πρόοδο και στην απλή ύπαρξη χωρίς διαρκή στόχο.
Ήξερες ότι…
Οι άνθρωποι σήμερα νιώθουν συχνά ενοχή ακόμα και όταν ξεκουράζονται, επειδή ο εγκέφαλος έχει αρχίσει να συνδέει τον χρόνο χωρίς “παραγωγικό αποτέλεσμα” με απώλεια. Αυτή η αίσθηση δεν υπήρχε σε τόσο έντονο βαθμό πριν την εποχή των social media και της συνεχούς αυτοβελτίωσης.
