Όλοι έχουμε ακούσει αυτή τη φράση και την έχουμε πει. Σε μια απώλεια, σε έναν χωρισμό, σε μια δύσκολη περίοδο: «όλα γίνονται για κάποιον λόγο». Και ενώ λέγεται σχεδόν πάντα με καλή πρόθεση, σήμερα πολλοί άνθρωποι δεν νιώθουν παρηγοριά όταν την ακούν. Νιώθουν πίεση, εκνευρισμό ή ακόμη και απόσταση.
Η ανάγκη να δώσουμε νόημα στο χάος
Η ιδέα ότι τα γεγονότα έχουν «λόγο» πίσω τους δεν είναι καινούργια. Είναι ένας τρόπος που ο άνθρωπος χρησιμοποιεί για να μειώνει την αβεβαιότητα και το άγχος. Όταν κάτι πονάει, η σκέψη ότι «υπάρχει λόγος» δημιουργεί την αίσθηση ελέγχου: ότι η ζωή δεν είναι τυχαία, άρα μπορεί να εξηγηθεί.
Από την παρηγοριά στην πίεση
Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτή η φράση δεν μένει στην παρηγοριά, αλλά γίνεται ερμηνεία που «κλείνει» το συναίσθημα. Αντί να αφήνει χώρο στο πένθος, στη θλίψη ή στην απογοήτευση, τα αντικαθιστά με μια γρήγορη απάντηση.
Εδώ ακριβώς συνδέεται με αυτό που η σύγχρονη ψυχολογία περιγράφει ως «toxic positivity»: την τάση να αντικαθιστούμε δύσκολα συναισθήματα με θετικές εξηγήσεις πριν αυτά προλάβουν να βιωθούν.
Όταν η θετικότητα ακυρώνει το συναίσθημα
Το «όλα γίνονται για κάποιον λόγο» δεν είναι από μόνο του αρνητικό. Γίνεται όμως προβληματικό όταν χρησιμοποιείται για να παρακάμψει το βίωμα. Σε μια δύσκολη στιγμή, το άτομο δεν χρειάζεται απαραίτητα νόημα· χρειάζεται αναγνώριση. Χρειάζεται κάποιον να πει «αυτό που περνάς είναι δύσκολο», όχι να το εξηγήσει αμέσως.
Αυτή η διαφορά είναι και ο πυρήνας της τοξικής θετικότητας: η πίεση να «είμαστε καλά» ή να βρίσκουμε θετικό νόημα, ακόμα κι όταν δεν είμαστε έτοιμοι.
Γιατί μας ενοχλεί περισσότερο σήμερα
Οι σύγχρονες συζητήσεις γύρω από την ψυχική υγεία έχουν αλλάξει τον τρόπο που ακούμε τέτοιες φράσεις. Υπάρχει μεγαλύτερη έμφαση στην αποδοχή των συναισθημάτων χωρίς άμεση ερμηνεία. Έτσι, φράσεις που παλιά έμοιαζαν παρηγορητικές, σήμερα μπορεί να ακούγονται σαν συναισθηματική «παράκαμψη».
Το δύσκολο κομμάτι: να αντέχεις το «δεν ξέρω γιατί»
Ίσως το πιο ώριμο σημείο δεν είναι πάντα να βρίσκουμε νόημα, αλλά να αντέχουμε προσωρινά την απουσία του. Να μπορούμε να πούμε ότι κάτι είναι άδικο, δύσκολο ή επώδυνο, χωρίς να χρειάζεται άμεση εξήγηση.
Γιατί μερικές φορές η πραγματική παρηγοριά δεν είναι το «υπάρχει λόγος», αλλά το «είμαι εδώ μαζί σου».
Ήξερες ότι… ο όρος «toxic positivity» γεννήθηκε στο internet;
Ο όρος «toxic positivity» δεν ξεκίνησε από κάποιο ακαδημαϊκό βιβλίο ή έναν συγκεκριμένο ψυχολόγο, αλλά διαμορφώθηκε και διαδόθηκε κυρίως μέσα από το διαδίκτυο στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Εμφανίστηκε αρχικά σε blogs ψυχολογίας, forums και αργότερα στα social media, ως τρόπος να περιγράψει κάτι που πολλοί άνθρωποι ήδη βίωναν στην καθημερινότητά τους: την πίεση να είναι συνεχώς θετικοί, ακόμη και όταν δεν ήταν καλά. Δεν υπάρχει δηλαδή ένας «δημιουργός» του όρου, αλλά μια σταδιακή διαδικτυακή διάδοση που τον καθιέρωσε, πριν περάσει αργότερα και σε πιο επίσημες συζητήσεις γύρω από την ψυχική υγεία.
