Θυμάμαι απ’ έξω τηλέφωνα που έχω να καλέσω είκοσι χρόνια. Θυμάμαι στίχους τραγουδιών που δεν έχω ακούσει από το σχολείο, ατάκες από παλιές διαφημίσεις και συζητήσεις που καλύτερα να είχα ξεχάσει. Μπορώ να σου πω με λεπτομέρειες τι έγινε σε ένα τραπέζι πριν από δέκα χρόνια, ποιος είπε τι και ποιος παρεξηγήθηκε με ποιον.
Αλλά τι πήγα να πάρω από το διπλανό δωμάτιο;
Δεν έχω ιδέα.
Πού είναι τα κλειδιά μου;
Άγνωστο.
Γιατί μπήκα στην κουζίνα;
Μυστήριο.
Τι ήθελα να αγοράσω από το σούπερ μάρκετ;
Θα το θυμηθώ μόλις γυρίσω σπίτι.
Και το καλύτερο; Δεν είμαι η εξαίρεση. Είμαι ο κανόνας.
Για τα άχρηστα, έχουμε εξαιρετικό αρχείο!
Αν η μνήμη ήταν υπάλληλος γραφείου, θα είχε απολυθεί την πρώτη εβδομάδα.
Θα είχε αρχειοθετήσει με απόλυτη ακρίβεια την «Προσβολή από οικογενειακό τραπέζι, 2014», αλλά θα είχε χάσει τον φάκελο «Ραντεβού με οδοντίατρο, αύριο».
Και όμως, υπάρχει εξήγηση.
Ο εγκέφαλος δεν καταγράφει τα πάντα σαν κάμερα. Συγκρατεί πιο εύκολα πληροφορίες που συνδέονται με έντονα συναισθήματα, επανάληψη ή προσωπική σημασία.
Γι’ αυτό θυμόμαστε την ντροπή που νιώσαμε όταν είπαμε κάτι λάθος μπροστά σε όλη την τάξη, αλλά δεν θυμόμαστε αν κλειδώσαμε την πόρτα πριν από μισή ώρα.
Δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα μνήμης. Είναι συχνά πρόβλημα προσοχής.
Κάνουμε δέκα πράγματα. Κανένα με την ησυχία μας.
Σήμερα δεν υπάρχει στιγμή που να κάνουμε μόνο ένα πράγμα.
Μαγειρεύουμε και μιλάμε στο τηλέφωνο. Βλέπουμε τηλεόραση και απαντάμε σε μηνύματα. Παρκάρουμε και σκεφτόμαστε τι πρέπει να προλάβουμε μέχρι το βράδυ.
Και μετά αρχίζει το γνωστό έργο.
«Πού άφησα τα γυαλιά μου;»
«Έστειλα τελικά εκείνο το μήνυμα;»
«Έκλεισα το μάτι της κουζίνας;»
Το πρόβλημα είναι ότι πολλές φορές δεν ξεχνάμε κάτι που θυμόμασταν. Απλώς δεν δώσαμε ποτέ αρκετή προσοχή για να το συγκρατήσουμε.
Και όσο περισσότερα προσπαθούμε να κάνουμε ταυτόχρονα, τόσο πιο εύκολο γίνεται να χάσουμε μια λεπτομέρεια.
Για τα παράπονα, πάντως, η μνήμη δουλεύει υπερωρίες
Εδώ αρχίζει το πραγματικά παράλογο.
Μπορεί να μην θυμόμαστε τι φάγαμε την Τρίτη, αλλά θυμόμαστε ακριβώς τι μας είπε κάποιος πριν από δεκαπέντε χρόνια.
Και όχι απλώς το θυμόμαστε.
Το αναλύουμε. Το ξανασκεφτόμαστε. Το συζητάμε. Και, φυσικά, έχουμε βρει την τέλεια απάντηση.
Δεκαπέντε χρόνια αργότερα!
Η επιστήμη έχει περιγράψει αυτή την τάση ως αρνητική προκατάληψη: οι δυσάρεστες εμπειρίες συχνά τραβούν περισσότερο την προσοχή μας και αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα στη μνήμη.
Κάποτε αυτή η τάση βοηθούσε τον άνθρωπο να αναγνωρίζει κινδύνους.
Σήμερα μπορεί απλώς να μας κάνει να εκνευριζόμαστε ξανά με έναν άνθρωπο που έχουμε να δούμε από το 2011.
Εξαιρετική αξιοποίηση εγκεφαλικών πόρων!
Η λύση δεν είναι να θυμόμαστε τα πάντα
Ας το παραδεχτούμε. Δεν πρόκειται να θυμόμαστε ποτέ τα πάντα. Και δεν χρειάζεται.
Για τα ραντεβού υπάρχουν υπενθυμίσεις, για τα ψώνια λίστες και για τα κλειδιά, επιτέλους, ας βρούμε ένα σταθερό σημείο!
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αφηρημάδα γίνεται καθημερινή συνήθεια και ο αυτόματος πιλότος αναλαμβάνει ακόμη και τις πιο απλές κινήσεις.
Δεν χρειάζεται να εκπαιδευτούμε στην απομνημόνευση εκατό πληροφοριών. Χρειάζεται να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε λεπτό σαν αγώνα δρόμου.
Να τελειώνουμε μια δουλειά πριν ανοίξουμε άλλες πέντε. Να ακούμε όταν κάποιος μιλάει. Να μην ψάχνουμε διαρκώς την επόμενη ειδοποίηση.
Γιατί, τελικά, δεν μας λείπει απαραίτητα η μνήμη. Μας λείπει η προσοχή. Και όσο προσπαθούμε να κάνουμε δέκα πράγματα ταυτόχρονα, θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε το κινητό που κρατάμε στο χέρι μας.
