Μπορεί ο τόπος όπου ζούμε να επηρεάζει το σώμα μας περισσότερο ακόμη και από τα γονίδιά μας; Σύμφωνα με μια νέα διεθνή έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Cell, η απάντηση ίσως είναι «ναι».
Η μελέτη θεωρείται μία από τις πιο εκτεταμένες έρευνες ανθρώπινης βιολογίας των τελευταίων ετών και εξετάζει πώς η καταγωγή και το περιβάλλον αλληλεπιδρούν μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Οι επιστήμονες προσπάθησαν να κατανοήσουν κάτι που μέχρι σήμερα παρέμενε δύσκολο να διαχωριστεί: πόσα από όσα συμβαίνουν βιολογικά μέσα μας οφείλονται στα γονίδια και πόσα επηρεάζονται από τον τόπο όπου ζούμε.
Όταν η καταγωγή συναντά το περιβάλλον
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 322 υγιών ατόμων από διαφορετικά γεωγραφικά και πολιτισμικά υπόβαθρα. Παρότι οι συμμετέχοντες είχαν ρίζες από την Ευρώπη, την Ανατολική Ασία και τη Νότια Ασία, πολλοί από αυτούς κατοικούσαν σε χώρες διαφορετικές από εκείνες της καταγωγής τους. Αυτή η διαφοροποίηση έδωσε στους ερευνητές τη δυνατότητα να εξετάσουν πιο καθαρά πώς επηρεάζει το σώμα το περιβάλλον και ο τρόπος ζωής, πέρα από τον ρόλο της γενετικής.
Οι ερευνητές ανέλυσαν χιλιάδες βιολογικά δεδομένα από κάθε συμμετέχοντα. Δεν περιορίστηκαν μόνο στο DNA, αλλά εξέτασαν επίσης πρωτεΐνες, λιπίδια, μεταβολίτες, δείκτες φλεγμονής και το μικροβίωμα του εντέρου — δηλαδή τα δισεκατομμύρια μικρόβια που ζουν μέσα στο πεπτικό μας σύστημα και επηρεάζουν την υγεία μας.
Πώς οι επιστήμονες ξεχώρισαν γονίδια και περιβάλλον
Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της έρευνας ήταν ο τρόπος με τον οποίο κατάφερε να διαχωρίσει την επίδραση της καταγωγής από εκείνη του περιβάλλοντος. Για χρόνια, πολλές επιστημονικές μελέτες δυσκολεύονταν να καταλάβουν αν οι βιολογικές διαφορές μεταξύ ανθρώπων σχετίζονταν κυρίως με τα γονίδια ή με τον τρόπο ζωής.
Στη νέα αυτή μελέτη, όμως, άτομα με κοινή καταγωγή ζούσαν σε διαφορετικές χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Αυτό βοήθησε τους επιστήμονες να παρατηρήσουν πώς αλλάζει το σώμα όταν αλλάζει η διατροφή, το κλίμα, η καθημερινότητα ή ακόμη και το μικροβιακό περιβάλλον.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η γεωγραφία και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν σημαντικά πολλές λειτουργίες του οργανισμού, ακόμη και όταν το γενετικό υπόβαθρο παραμένει παρόμοιο.
Τι έδειξαν οι δείκτες βιολογικής ηλικίας
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα αφορούσε τη λεγόμενη βιολογική ηλικία. Σε αντίθεση με τη χρονολογική ηλικία, που βασίζεται απλώς στα χρόνια ζωής, η βιολογική ηλικία δείχνει πόσο «φθαρμένο» ή «νεανικό» είναι το σώμα σε κυτταρικό επίπεδο.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ορισμένοι πληθυσμοί εμφάνιζαν διαφορετικούς δείκτες γήρανσης ανάλογα με το πού ζούσαν. Για παράδειγμα, άτομα ανατολικοασιατικής καταγωγής εμφάνιζαν χαμηλότερη βιολογική ηλικία όταν ζούσαν στις περιοχές προέλευσής τους, ενώ σε άλλες περιπτώσεις το περιβάλλον φαινόταν να επιταχύνει συγκεκριμένους δείκτες φλεγμονής και μεταβολικής φθοράς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποια χώρα ή καταγωγή είναι «καλύτερη» από κάποια άλλη. Αντίθετα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι το σώμα προσαρμόζεται συνεχώς στις συνθήκες του περιβάλλοντος.
Το μικροβίωμα του εντέρου αλλάζει ανάλογα με τον τόπο ζωής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν και τα δεδομένα για το μικροβίωμα του εντέρου. Τα βακτήρια που ζουν μέσα μας επηρεάζονται έντονα από τη διατροφή, το νερό, το περιβάλλον και τις καθημερινές συνήθειες.
Η μελέτη έδειξε ότι άνθρωποι με παρόμοια καταγωγή μπορούσαν να έχουν εντελώς διαφορετικό μικροβίωμα όταν ζούσαν σε διαφορετικές χώρες. Οι αλλαγές αυτές συνδέονται με τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα αλλά και με τη συνολική υγεία.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι το μικροβίωμα αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων το περιβάλλον «επικοινωνεί» με το σώμα μας.
Γιατί η έρευνα θεωρείται σημαντική για το μέλλον της ιατρικής
Οι ειδικοί θεωρούν ότι τέτοιου είδους έρευνες μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η υγεία στο μέλλον. Η εξατομικευμένη ιατρική δεν θα βασίζεται μόνο στη γενετική πληροφορία, αλλά και στο περιβάλλον ζωής κάθε ανθρώπου.
Με άλλα λόγια, δύο άνθρωποι με παρόμοιο DNA μπορεί να χρειάζονται διαφορετικές προσεγγίσεις πρόληψης ή θεραπείας ανάλογα με τη χώρα όπου ζουν, τη διατροφή που ακολουθούν και τις καθημερινές συνήθειές τους.
Η νέα αυτή μελέτη υπενθυμίζει κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: η ανθρώπινη βιολογία δεν είναι στατική. Το σώμα μας επηρεάζεται συνεχώς από τον κόσμο γύρω μας και προσαρμόζεται πολύ περισσότερο απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
