Υπάρχουν ιστορίες που δεν γράφτηκαν απλώς για να διασκεδάσουν τους ανθρώπους. Γεννήθηκαν για να απαντήσουν στις πιο δύσκολες ερωτήσεις της ζωής. Γιατί πεθαίνουμε; Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος; Και μήπως τελικά η αθανασία δεν είναι τόσο ευλογία όσο φανταζόμαστε;
Ένας παλιός ινδικός μύθος, που μεταφέρθηκε το 1971 σε ένα μαγευτικό animation από τον Ishu Patel, αφηγείται μια διαφορετική εκδοχή για τη γέννηση της θνητότητας. Και το κάνει με τρόπο σχεδόν υπνωτιστικό.
Στην ιστορία, ο Ήλιος είναι γυναίκα και το Φεγγάρι άντρας. Οι δυο τους ερωτεύονται βαθιά, όμως η σχέση τους είναι καταδικασμένη. Μέσα από αυτή τη δραματική ουράνια ιστορία, ο θάνατος εμφανίζεται για πρώτη φορά στη Γη. Οι άνθρωποι, που μέχρι τότε ζούσαν αιώνια, παύουν να είναι αθάνατοι.
Το πιο ενδιαφέρον όμως δεν είναι αυτό.
Είναι ο τρόπος που παρουσιάζεται η αθανασία: όχι σαν ευλογία, αλλά σαν βάρος. Οι άνθρωποι του μύθου κουράζονται να ζουν για πάντα. Η ύπαρξή τους γίνεται ασήκωτη. Χωρίς τέλος, χωρίς κύκλο, χωρίς αποχαιρετισμούς, τίποτα δεν έχει πραγματική αξία.
Και κάπου εκεί ο μύθος λέει κάτι συγκλονιστικά σύγχρονο.
Ίσως ο λόγος που αγαπάμε τόσο βαθιά να είναι επειδή ξέρουμε ότι όλα κάποτε τελειώνουν.
Ίσως οι στιγμές αποκτούν σημασία ακριβώς επειδή δεν κρατούν για πάντα.
Ίσως το καλοκαίρι μάς συγκινεί επειδή τελειώνει. Ίσως μια παιδική ηλικία γίνεται πολύτιμη επειδή περνά γρήγορα. Ίσως ακόμα και οι άνθρωποι που αγαπάμε μάς αλλάζουν τόσο πολύ επειδή ξέρουμε, βαθιά μέσα μας, ότι κανείς δεν μένει για πάντα.
Το animation του Patel χρησιμοποιεί ελάχιστες λέξεις, αλλά δεν τις χρειάζεται. Τα έντονα χρώματα, τα παραδοσιακά ινδικά μουσικά όργανα και η σχεδόν ονειρική κίνηση των εικόνων δημιουργούν μια αίσθηση ότι παρακολουθείς κάτι αρχαίο και διαχρονικό ταυτόχρονα.
Και αυτό είναι ίσως το πιο όμορφο κομμάτι τέτοιων μύθων.
Παρότι γεννήθηκαν χιλιάδες χρόνια πριν, συνεχίζουν να μιλούν για τους ίδιους φόβους και τις ίδιες ανάγκες που έχουμε και σήμερα. Κάθε πολιτισμός προσπάθησε να εξηγήσει τον θάνατο διαφορετικά. Άλλοι μέσα από θεούς, άλλοι μέσα από έρωτες, άλλοι μέσα από τιμωρίες ή θαύματα. Όμως όλοι κατέληγαν στην ίδια ανάγκη: να δώσουν νόημα στο γεγονός ότι η ζωή δεν κρατά για πάντα.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ανθρώπινο πράγμα από όλα.
Να γνωρίζεις ότι είσαι θνητός και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζεις να αγαπάς, να ονειρεύεσαι, να δημιουργείς και να ελπίζεις.
Γιατί μπορεί η αθανασία να ακούγεται μαγική, αλλά οι πιο όμορφες ιστορίες γεννιούνται πάντα επειδή ο χρόνος τελειώνει.
Οι μύθοι αλλάζουν, οι ανθρώπινες αγωνίες όχι
Αυτό που κάνει τέτοιους αρχαίους μύθους να επιβιώνουν χιλιάδες χρόνια δεν είναι μόνο η φαντασία τους, αλλά το γεγονός ότι πίσω από θεούς, άστρα και ουράνια πλάσματα κρύβονται πάντα πολύ ανθρώπινα ερωτήματα. Γιατί υπάρχουμε; Γιατί χάνουμε ανθρώπους; Γιατί φοβόμαστε το τέλος; Και πώς συνεχίζει κανείς να αγαπά γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν κρατά για πάντα;
Κάθε πολιτισμός προσπάθησε να απαντήσει διαφορετικά. Οι Έλληνες μίλησαν για τον Άδη και τις Μοίρες. Οι Σκανδιναβοί για τη Valhalla. Οι Ινδοί μέσα από ιστορίες όπου το σύμπαν μοιάζει ζωντανό, σχεδόν ανθρώπινο. Όμως ο πυρήνας παραμένει ίδιος: η ανάγκη του ανθρώπου να δώσει νόημα σε όσα δεν μπορεί να ελέγξει.
Ίσως γι’ αυτό ακόμα και σήμερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της επιστήμης, συνεχίζουμε να επιστρέφουμε σε παλιούς μύθους. Όχι επειδή πιστεύουμε κυριολεκτικά σε αυτούς, αλλά επειδή μέσα τους αναγνωρίζουμε κάτι από τον εαυτό μας.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι η πραγματική δύναμη κάθε μύθου: όχι να εξηγεί τον κόσμο, αλλά να μας κάνει να νιώθουμε λίγο λιγότερο μόνοι μέσα σε αυτόν.
Μπορείς να δεις το καταπληκτικό animation εδώ.
Tip of the Day: Κάθε πολιτισμός έφτιαξε τους δικούς του ουρανούς, αλλά όλοι προσπάθησαν να απαντήσουν στους ίδιους φόβους. Γιατί πριν υπάρξει η επιστήμη, υπήρχαν ιστορίες. Και κάπως έτσι οι άνθρωποι έμαθαν να κοιτούν τον ουρανό χωρίς να φοβούνται τόσο το σκοτάδι.
