Από την αρχή του χρόνου, ο άνθρωπος είχε μια παράξενη και ακατανίκητη σχέση με το άγνωστο. Από τα μαντεία της αρχαιότητας μέχρι τις σύγχρονες καφετζούδες, τις χαρτορίχτρες και τους αναγνώστες ταρώ, η διαδρομή είναι η ίδια: η αναζήτηση μιας χαραμάδας φωτός στο σκοτάδι της αβεβαιότητας. Αλλά γιατί, ακόμα και στην εποχή της απόλυτης τεχνολογικής κυριαρχίας, νιώθουμε αυτή την ανάγκη να ακούσουμε ότι «όλα θα πάνε καλά» μέσα από ένα φλιτζάνι ή μια τράπουλα;
Το άγχος του κενού και η ασφάλεια της πρόβλεψης
Ψυχολογικά, ο μεγαλύτερος εχθρός του ανθρώπου δεν είναι το κακό αποτέλεσμα, αλλά η αβεβαιότητα. Το μυαλό μας είναι προγραμματισμένο να αναζητά μοτίβα και εξηγήσεις. Όταν βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι –είτε αυτό αφορά τα ερωτικά μας, είτε τα επαγγελματικά μας– το κενό του «δεν ξέρω τι θα συμβεί» μας προκαλεί ένα είδος υπαρξιακού ιλίγγου.
Εδώ έρχονται οι καφετζούδες και τα ταρώ. Δεν προσφέρουν απαραίτητα «αλήθεια» με την επιστημονική έννοια, αλλά προσφέρουν κάτι πολύ πιο πολύτιμο εκείνη τη στιγμή: δομή. Μια πρόβλεψη, ακόμα και αν είναι ασαφής, δίνει στο μυαλό μας κάτι για να πιαστεί. Μετατρέπει το τρομακτικό «άγνωστο» σε ένα διαχειρίσιμο «σενάριο». Όταν κάποιος μας λέει ότι «θα έρθει ένας δρόμος» ή ότι «το 10 των κυπέλλων δείχνει χαρά», το νευρικό μας σύστημα ηρεμεί. Η ανάγκη μας για έλεγχο ικανοποιείται, έστω και συμβολικά.
Η δύναμη της επιβεβαίωσης
Ένα μεγάλο μέρος αυτής της επίσκεψης σε «ειδικούς» του είδους βασίζεται σε αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «επιλεκτική αντίληψη». Θέλουμε τόσο πολύ να πιστέψουμε ότι η τύχη μας θα αλλάξει, που το μυαλό μας φιλτράρει όλα τα υπόλοιπα και κρατάει μόνο τις θετικές δηλώσεις.
Αυτή η διαδικασία λειτουργεί σαν ένα είδος «πνευματικής ασπιρίνης». Η καφετζού ή ο αναγνώστης ταρώ λειτουργούν συχνά ως άτυποι ψυχολόγοι. Ακούνε, συμπάσχουν και –το κυριότερο– δίνουν ελπίδα. Σε έναν κόσμο που συχνά είναι σκληρός και κυνικός, η υπόσχεση μιας μελλοντικής ευτυχίας είναι το καύσιμο που χρειαζόμαστε για να βγάλουμε την επόμενη εβδομάδα.
Η μαγεία των συμβόλων
Τα ταρώ, ειδικότερα, χρησιμοποιούν αρχέτυπα – σύμβολα που υπάρχουν στο συλλογικό ασυνείδητο όλων μας. Ο «Τρελός», ο «Μάγος», οι «Εραστές»… αυτά δεν είναι απλώς κάρτες. Είναι καθρέφτες της δικής μας ζωής. Συχνά, πηγαίνοντας σε μια χαρτορίχτρα, δεν ψάχνουμε να μάθουμε το μέλλον, αλλά ψάχνουμε έναν τρόπο να μιλήσουμε για το παρόν μας. Τα σύμβολα μας επιτρέπουν να δούμε τα προβλήματά μας από μια άλλη οπτική γωνία, πιο «μαγική» και λιγότερο επώδυνη.
Λέμε «Ναι» στην ελπίδα, αλλά με επίγνωση
Είναι κακό να καταφεύγουμε σε αυτές τις μεθόδους; Αν με ρωτάς θα σου πω όχι, αρκεί να γίνεται με μέτρο και επίγνωση. Αν η επίσκεψη στην καφετζού σου δίνει το κουράγιο να χαμογελάσεις και να νιώσεις ότι «το έχεις», τότε έχει επιτελέσει τον σκοπό της. Το πρόβλημα ξεκινά όταν εκχωρούμε τη δύναμή μας στο φλιτζάνι και σταματάμε να παίρνουμε αποφάσεις οι ίδιοι.
Η αλήθεια είναι ότι το μέλλον δεν είναι γραμμένο σε κανένα κατακάθι καφέ. Το μέλλον γράφεται από τις επιλογές μας, την ενέργειά μας και τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις. Όμως, η ανάγκη μας να πιστέψουμε στο καλό είναι η ίδια η κινητήριος δύναμη της εξέλιξης. Χωρίς αυτή την (ίσως και λίγο αυταπάτη) ότι όλα θα πάνε καλά, ο άνθρωπος δεν θα είχε χτίσει πόλεις, δεν θα είχε ταξιδέψει στα άστρα και δεν θα είχε τολμήσει να ερωτευτεί ξανά μετά από μια απογοήτευση.
Με λίγα λόγια… είτε πιστεύεις στα ζώδια και τα ταρώ, είτε είσαι ο πιο ορθολογιστής άνθρωπος του κόσμου, η ανάγκη για ελπίδα είναι κοινή. Είναι η γέφυρα που μας περνάει από το σήμερα στο αύριο. Αν λοιπόν ένα «τυχερό χαρτί» ή ένα «ανοιχτό φλιτζάνι» σε βοηθάει να δεις το ποτήρι μισογεμάτο, τότε απόλαυσέ το ως μια ιεροτελεστία αυτοφροντίδας.
Αλλά θυμήσου: Η μεγαλύτερη «μαντεία» είναι η πίστη στον εαυτό σου. Όταν λες «ναι» στις δυνατότητές σου, τότε το σύμπαν δεν έχει άλλη επιλογή από το να συμφωνήσει μαζί σου.
